Zatrudnienie cudzoziemca bez prawa pobytu może być ukarane

Od 21 lipca 2012 r. obowiązuje w Polsce ustawa z 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (DzU poz. 769; dalej: ustawa). Wdrożyła ona do polskiego porządku prawnego postanowienia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 18 września 2009 r. (2009/52/WE), która ustanawia system sankcji wymierzonych w pracodawców zatrudniających nielegalnych imigrantów. Celem jest ukrócenie tego typu praktyk i ograniczenie problemu szarej strefy.

Spoza Unii i EFTA

Cudzoziemcem w rozumieniu ustawy jest osoba, która nie jest:

W praktyce chodzi zatem ?o pracowników z takich państw jak Rosja, Ukraina, Białoruś, kraje azjatyckie itp.

Przed zatrudnieniem cudzoziemca pracodawca ma obowiązek uzyskać od niego ważny dokument uprawniający go do pobytu na terenie Polski. Jego kopię powinien przechowywać przez cały okres świadczenia pracy. Dotyczy to zarówno sytuacji zatrudnienia w ramach stosunku pracy, jak i tzw. zatrudnienia niepracowniczego (na podstawie umów cywilnoprawnych). Niedopełnienie tego wymogu i zatrudnienie cudzoziemca, który nie przebywa na terenie kraju legalnie, wiąże się z wieloma poważnymi sankcjami.

Trzy miesiące i trzy pensje

Już w związku z samym okresem nielegalnego zatrudnienia i wysokością wynagrodzenia mogą się pojawić trudności dla pracodawcy. Ustawa przyjmuje domniemanie, że zatrudnienie trwa trzy miesiące. A w przypadku umów cywilnoprawnych domniemywa się, że wysokość umówionego wynagrodzenia to trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Jeżeli pracodawca kwestionuje powyższe domniemania, to na nim spoczywa ciężar udowodnienia, że umówił się z cudzoziemcem na krótszy okres pracy i niższy zarobek.

Poza tym, że pracodawca zatrudniający nielegalnie cudzoziemca ma obowiązek zapłacić mu za wykonaną pracę, dodatkowo musi ponieść koszty ewentualnego przekazania środków do macierzystego kraju.

Bez kosztów i pomocy

Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami ustawy o podatku dochodowym wydatki poniesione na rzecz nielegalnie zatrudnionego cudzoziemca – w szczególności wynagrodzenia – nie stanowią dla pracodawcy kosztów uzyskania przychodu.

Z kolei zgodnie z wprowadzonymi do ustawy przepisami karnymi oraz zmianami do ustawy z 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary sankcją za naruszenie przepisów omawianej ustawy może też być zakaz dostępu do środków publicznych, w szczególności dotacji, a także ewentualny obowiązek zwrotu takich środków otrzymanych ?w okresie do roku przed skazaniem za przestępstwo nielegalnego zatrudniania cudzoziemców. Dotyczy to zarówno pracodawców osób fizycznych, jak i spółek – w przypadku skazania członków ich zarządów.

Wspólne ryzyko

Ustawa wprowadza także zasadę solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania pracodawcy. Jeżeli cudzoziemca zatrudnia nielegalnie podwykonawca, to główny wykonawca oraz wszyscy pośredniczący między nim ?i pracodawcą odpowiadają solidarnie za zapłatę pracownikowi należnego wynagrodzenia. Warunkiem jest niewypłacalność pracodawcy lub „szczególnie ważny interes cudzoziemca".

Uchylenie się od tej odpowiedzialności wymaga dochowania należytej staranności, ?w szczególności poinformowania podwykonawcy (pracodawcy) o skutkach nielegalnego zatrudniania cudzoziemców oraz sprawdzenia, czy pracodawca zgłosił pracownika do ubezpieczeń społecznych.