Sądy gospodarcze i cywilne a firmy: zmieniono kodeks, ale nie sądy

Tej opinii nie zmienią uwagi, że może za wcześnie na generalną ocenę, ponieważ sędziowie i pełnomocnicy potrzebują więcej czasu.

Przygotowywana kilka lat duża nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego ruszyła 3 maja 2012 r. Zlikwidowała przede wszystkim odrębną procedurę gospodarczą w sporach między przedsiębiorcami, ale sądy gospodarcze zostawiła ze względu na ich doświadczenie, z tym że orzekają teraz na podstawie wspólnej procedury cywilnej.

Sędzia gospodarzem

Formalizm procedury gospodarczej zastąpiono większą władzą sędziego, który w tzw. informacyjnym przesłuchaniu na początku procesu ma ustalać, co jest w sprawie sporne, a co nie. Chodziło o umożliwienie sędziom efektywnego zarządzania procesem, bez sztywnych terminów na przedstawienie dowodów.

Sędzia decyduje też, czy i kiedy adwokaci mogą składać pisma procesowe, co ma ograniczyć zarzucanie sądu zbędną argumentacją – tu chodziło o ograniczenie aktywności pisarskiej pełnomocników między rozprawami.

– Po roku stosowania znowelizowanej procedury można powiedzieć jedno: wprowadziła dużą niepewność do postępowania cywilnego. Zdarzają się sędziowie, którzy ściśle przestrzegają procedury i nie przyjmują kolejnych pism, są też tacy, którzy umożliwiają swobodną ich wymianę – wskazuje mec. Krzysztof Kajda, wicedyrektor Departamentu Prawnego PKPP Lewiatan. Ciężar prowadzenia sporu przesunięto na część ustną, zdarza się, że pełnomocnik przyparty do muru zmuszony jest dyktować pismo do protokołu rozprawy. Na pewno wzrosło więc znaczenie adwokatów (radców), bez których prowadzenie sprawy jest ryzykowne, zwłaszcza jeśli sędzia będzie przywiązany do procedury.

– Zmiany zbiegły się ze wzrostem wpływu spraw i trudno ocenić, w jakim stopniu wydłużenie terminów wyznaczania rozpraw jest skutkiem nowelizacji – wskazuje Bartłomiej Przymusiński, sędzia gospodarczy z Poznania.

Nietrafione zmiany

Praktycy wskazują też na konkretne niedoróbki reformy. Umożliwienie np. stronom nieskrępowanego składania zarzutów potrącenia powoduje, że sprawy gospodarcze trwają dłużej.

– Może taki wniosek powinien podlegać opłacie, co zahamowałoby zgłaszanie zarzutów wyssanych z palca – wskazuje sędzia Przymusiński.

Pochopne było zniesienie wydawania wyroków i wyroków zaocznych na posiedzeniu niejawnym w sprawach niespornych lub oczywistych – wskazują nasi rozmówcy.

Zdaniem Małgorzaty Sieńko, radcy Prokuratorii Generalnej, problemem jest wyznaczanie minimum czasu na odpowiedź na pozew (dwa tygodnie) w sprawach o odległe w czasie zdarzenia, lub gdy pozew liczy kilkadziesiąt stron. Trzeba wtedy prosić sąd o wydłużenie terminu.

– Pozytywnie oceniam natomiast zażalenia do SN na orzeczenie uchylające zaskarżony wyrok do ponownego rozpoznania. Mobilizuje to II instancję do rozstrzygnięcia – dodaje mec. Sieńko.

Sporo zmian dotyczyło egzekucji, ale komornicy nie są zachwyceni. – Podniesienie granic grzywien nie daje efektów, bo często tylko zwiększa zadłużenia – wskazuje Jarosław Świeczkowski, komornik.

– Wprowadzono wadliwą regułę rozstrzygania zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej: wyłącznie co do rzeczy lub prawa, co do którego nastąpił zbieg, nie zaś łącznie do obu zbiegających się postępowań. To generuje kolejne zbiegi egzekucji i sprawy – wskazuje Rafał Fronczek, prezes Krajowej Rady Komorniczej.

Główne zmiany w sądach cywilnych

Myślą przewodnią noweli było odformalizowanie przebiegu procesu:

Na podstawie kodeksu postępowania cywilnego

Powiedzieli dla „Rz"

Aneta Łazarska | sędzia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy

Zmieniona procedura wymaga większego zaangażowania w kierowanie postępowaniem. Sędzia zawsze ustalał, co jest sporne w sprawie, zmieniło się to, że ma być bardziej aktywny, ma być bardziej sprawiedliwy – to największa zaleta tej zmiany. Założenia są więc dobre, terminy mogą być bardziej elastyczne, a nie sztywne (14-dniowe), problemem jest jednak przeciążenie sądów. Aby kierować postępowaniem, sędzia powinien mieć 100 spraw, a nie 400 jednocześnie. Ponadto trzeba kilku lat na ukształtowanie się wykładni nowej regulacji.