- przeprowadzono konkurs, w którym nagrodą było zaproszenie do negocjacji w trybie z wolnej ręki;
- ze względu na wyjątkową sytuację, której nie mógł przewidzieć zamawiający, a zamówienie należy wykonać natychmiast;
- w prowadzonych wcześniej zamówieniach w trybach podstawowych nie złożono żadnych ofert lub odrzucono wszystkie;
- gdy dotychczasowemu wykonawcy udzielono zamówienia dodatkowego, którego wartość nie przekracza 20 proc. wartości zamówienia podstawowego, a którego nie można było wcześniej przewidzieć.
Wymienione przesłanki są najczęstszymi przyczynami zastosowania trybu z wolnej ręki. W praktyce jednak problemy mogą sprawiać nieostre sformułowania użyte w przepisach dotyczących tego trybu postępowania (np. pewnych zadań nie można było wcześniej przewidzieć).
Należy również pamiętać, że wykluczone jest zastosowanie trybu z wolnej ręki do zamówień, których przedmiotem są: m.in. dostawy wody za pomocą sieci wodociągowej lub odprowadzanie ścieków do sieci kanalizacyjnej, dostawy energii elektrycznej, dostawy gazu, ciepła, powszechne usługi pocztowe oraz usługi przesyłowe energii elektrycznej.
Zapytanie o cenę
Zamawiający może skierować zapytanie o cenę do wybranych wykonawców, a następnie zaprosić ich do składania ofert. Liczba zaproszonych przez niego wykonawców musi zapewniać konkurencję oraz wybór najkorzystniejszej oferty i nie może być niższa od pięciu.
Dodatkowo tryb ten można zastosować, jeśli przedmiotem zamówienia są dostawy lub usługi powszechnie dostępne o ustalonych standardach jakości, a których wartość nie przekracza progów unijnych. W praktyce tryb ten stosuje się w przypadku zamówień na dostawy produktów spożywczych, artykułów biurowych czy sprzątanie pomieszczeń. Tryb zapytania o cenę wyklucza negocjację warunków finansowych określonych przez wykonawców, a zamawiający udziela zamówienia wykonawcy, który zaoferował najniższą cenę.
Licytacja elektroniczna
Ostatnim trybem przewidzianym przez ustawę Prawo zamówień publicznych jest licytacja elektroniczna. Polega on na tym, że wykonawcy wypełniają przygotowany przez zamawiającego formularz, który znajduje się na stronie internetowej. Przy czym mogą składać kolejne, korzystniejsze oferty, które są automatycznie klasyfikowane. Jedynym kryterium stosowanym przy wyborze jest cena. Tryb ten można jednak stosować tylko w przypadku zamówień, których wartość nie przekracza progów unijnych.
Ogłoszenie o licytacji zamieszczane jest na stronie internetowej zamawiającego, a wymiana wszelkich informacji między zamawiającym a wykonawcą następuje drogą elektroniczną. W trybie tym zamawiający nie przekazuje wykonawcom specyfikacji istotnych warunków zamówienia (SIWZ), a jedynie opisuje wymagania zamówienia i warunki udziału w postępowaniu na stronie internetowej.
Podstawa nieważnienia kontraktu
Zgodnie z art. 146 prawa zamówień publicznych umowa podlega unieważnieniu, jeżeli zamawiający z naruszeniem przepisów ustawy zastosował tryb negocjacji bez ogłoszenia lub zamówienia z wolnej ręki. Podobnie jest, jeżeli zamawiający z naruszeniem przepisów ustawy zastosował tryb zapytania o cenę.
Niezależnie od tego – stosownie do przepisów kodeksu cywilnego – organizator oraz uczestnik aukcji albo przetargu może żądać unieważnienia zawartej umowy, jeżeli strona tej umowy, inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik aukcji albo przetargu w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami.
Jeżeli umowa została zawarta na cudzy rachunek, jej unieważnienia może żądać także ten, na czyj rachunek umowa została zawarta, lub dający zlecenie. Powyższe uprawnienie wygasa z upływem miesiąca od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o istnieniu przyczyny unieważnienia, nie później jednak niż z upływem roku od dnia zawarcia umowy.
Podstawa prawna
- ustawa z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (t.j. DzU z 2010 r. nr 113, poz. 759 z późn. zm.)
- rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 16 grudnia 2011 r. w sprawie kwot wartości zamówień oraz konkursów, od których jest uzależniony obowiązek przekazywania ogłoszeń Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej (DzU nr 282, poz.1649)
