Kiedy podwładny nie odpowie za złamanie zakazu konkurencji

Zakaz konkurencji w czasie trwania stosunku pracy reguluje art. 101

1

§ 1 k.p.

W zakresie określonym w odrębnej umowie pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani świadczyć zadań w stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką aktywność. Na mocy umowy antykonkurencyjnej w czasie trwania stosunku pracy podwładnemu, niezależnie od podstawy zaangażowania, nie wolno podejmować działalności konkurencyjnej wobec tej, jaką prowadzi jego pracodawca.

Szef, który wskutek naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji poniósł szkodę majątkową, może dochodzić jej naprawienia na zasadach określonych w przepisach kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej pracowników (art. 114–123

kodeksu pracy

). Wskazuje na to wprost art. 101

1

§ 2 k.p.

Wina i związek

Przesłankami odpowiedzialności materialnej są: naruszenie obowiązku wynikającego z umowy o zakazie konkurencji, powstała szkoda, wina pracownika oraz związek przyczynowy między naruszeniem obowiązku a powstałą szkodą w mieniu pracodawcy.

Jak bowiem wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 26 stycznia 2005 r. (II PK 191/04), warunkiem odpowiedzialności odszkodowawczej pracownika za naruszenia zakazu konkurencji w czasie trwania etatu jest zawinione wyrządzenie pracodawcy szkody stanowiącej normalne następstwo naruszenia zakazu konkurencji (art. 114 i 115 k.p.).

Do określenia okresu przedawnienia roszczeń należy stosować przepisy kodeksu pracy. Według niego istotne znaczenie ma ustalenie, czy szkodę wyrządzono pracodawcy z winy umyślnej, czy nieumyślnie.

Dwie daty

Jeśli bowiem doszło do niej nieumyślnie, jego roszczenie z tego tytułu przedawnia się w terminach określonych w art. 291 § 2 k.p. (art. 291 § 21 k.p.). Nastąpi to z upływem roku od dnia, w którym pracodawca dowiedział się o wyrządzeniu mu przez podwładnego szkody.

Drugą datą graniczną dla dochodzenia roszczeń odszkodowawczych jest upływ trzech lat od dnia wyrządzenia krzywdy. Jeżeli więc szef przez długi czas nie wiedział, że pracownik, naruszając zakaz konkurencji, nieumyślnie wyrządził mu jakiś uszczerbek, a od daty jego spowodowania upłynęły już trzy lata, to choć wniesie pozew przed upływem roku od otrzymania wiadomości o tym, sąd oddali jego roszczenie w razie podniesienia zarzutu przedawnienia.

Z reguły jednak naruszającemu zakaz konkurencji będzie można przypisać winę umyślną w postaci co najmniej zamiaru ewentualnego. Skutkiem tego będzie jego pełna odpowiedzialność odszkodowawcza (art. 122 k.p.) i przedawnienie roszczeń pracodawcy w terminach z art. 291 § 3 k.p.

Oznacza to, że okres przedawnienia roszczenia pracodawcy, gdy pracownik, naruszając zakaz konkurencji wyrządził szkodę umyślnie, należy określać na podstawie kodeksu cywilnego. Tu trzeba sięgnąć do regulacji ogólnych o przedawnianiu roszczeń wynikających z odpowiedzialności kontraktowej.

Naruszając bowiem zakaz konkurencji, pracownik ponosi odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471

kodeksu cywilnego

). Nie stosuje się więc w tym przypadku więc tu zastosować art. 442

1

k.c., gdyż dotyczy on odpowiedzialności deliktowej.

Wobec braku przepisów szczególnych należy zastosować art. 118 k.c. W myśl niego – jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi 10 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz tych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata.

Zatem roszczenia pracodawcy dochodzącego odszkodowania od podwładnego naruszającego umyślnie zakaz konkurencji w czasie trwania stosunku pracy przedawnią się po 10 latach. Jeżeli natomiast byłyby one związane z prowadzeniem biznesu, czyli przysługiwały przedsiębiorcy, a zwykle to oni stosują zakazy konkurencji, przedawniałyby się z upływem trzech lat.

Po ustaniu etatu

Jeśli były pracownik narusza zobowiązania wynikające z zakazu konkurencji po ustaniu zatrudnienia, szef także może dochodzić od niego odszkodowania za poniesione z tego powodu szkody.

Przy czym choć właściwy będzie tu sąd pracy, to o roszczeniach pracodawcy będą decydowały przepisy kodeksu cywilnego o odpowiedzialności kontraktowej. Poszkodowany szef może dochodzić odszkodowania w pełnej wysokości, a więc zarówno wyrównania strat, jak i zwrotu utraconych korzyści, które osiągnąłby, gdyby pracownik nie wyrządził mu szkody.

Jak i od kiedy liczyć

Problematyczne jest ustalenie zasad przedawnienia roszczeń pracodawcy. Na ogół twierdzi się, że skoro art. 101

2

§ 1 k.p. odwołuje się wyłącznie do art. 101

1

§ 1 k.p., to były pracownik odpowiada wobec byłego szefa na zasadach ogólnych kontraktowej odpowiedzialności odszkodowawczej z kodeksu cywilnego (art. 471 k.c.).

Zatem odszkodowawcze roszczenia pracodawcy miałyby się przedawniać po 10-letnim terminie, o którym mówi art. 118 k.p., bądź trzyletnim, jeżeli są związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (art. 118 in fine k.p.c.).