Członkowie związków zawodowych mają za zadanie reprezentować pracowników, bronić ich praw, interesów związanych z profesją i socjalnych. Związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji.
Aby zapewnić tę niezależność, ustawa z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. DzU z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm., dalej ustawa o z.z.) zawiera przepisy, które mają chronić działaczy przed represjami pracodawców. To właśnie te regulacje sądy, w tym Sąd Najwyższy, muszą najczęściej wykorzystywać w swojej praktyce, wciąż precyzując zakres szczególnej ochrony stosunku pracy związkowców.
Podstawę ochrony stanowi art. 32 ust. 1 ustawy o z.z., zgodnie z którym pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej (zoz) nie może:
- wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy,
- zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika z poprzedniego punktu z wyjątkiem, gdy dopuszczają to odrębne przepisy.
