Również i tu znajdują się wyłączenia spod jurysdykcji danego prawa, co do zasady umowa dotycząca nieruchomości będzie podlegać prawu położenia nieruchomości. Jeżeli nie można ustalić prawa właściwego zgodnie z tymi regułami, umowa podlega prawu państwa, z którym wykazuje najściślejszy związek.
Może więc zdarzyć się, że spór w myśl rozporządzenia Bruksela I będzie rozstrzygany w państwie odbiorcy towaru, ale według prawa miejsca pobytu sprzedawcy.
Wybór procedury
W dalszej kolejności należy określić rodzaj postępowania właściwy dla transgranicznego sporu. Zawsze właściwe jest zwykłe postępowanie cywilne danego państwa, ale nie jest to jedyna możliwość.
Dochodząc bezspornych, wymagalnych roszczeń pieniężnych o oznaczonej kwotowo wysokości, warto skorzystać z możliwości dochodzenia roszczeń w trybie europejskiego postępowania nakazowego lub europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń.
Językiem tych postępowań jest nie tylko język urzędowy danego państwa (lub jeden z kilku języków urzędowych), lecz także każdy inny akceptowany język wskazany przez państwo.
Postępowania te są przewidziane dla niektórych kategorii spraw cywilnych i handlowych, a wyłączenia przedstawiają się bardzo podobnie jak w rozporządzeniu Bruksela I (wyłączone są np. sprawy spadkowe, upadłościowe).
Kiedy postępowanie nakazowe
Europejskie postępowanie nakazowe regulowane jest przez rozporządzenie nr 1896/2006 z 12 grudnia 2006, ustanawiające postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty (ENZ), obowiązujące we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Danii, oraz przepisy państwa, w którym toczy się postępowanie (w Polsce art. 505
15
– 505
20
kodeksu postępowania cywilnego
).
Ma ono zastosowanie do roszczeń umownych, także z zakresu prawa pracy, a do roszczeń pozaumownych jedynie gdy są przedmiotem umowy między stronami (np. ugody pozasądowej) lub nastąpiło uznanie długu albo dotyczą długów oznaczonych wynikających ze współwłasności mienia.
Uwaga!
Główną zaletą ENZ jest możliwość wydania przez sąd orzeczenia wzywającego do zapłaty lub zakwestionowania zasądzonego roszczenia w danym terminie, bez konieczności przesłuchania zagranicznego kontrahenta. W razie bezczynności dłużnika ENZ staje się sądowym tytułem egzekucyjnym.
Jeżeli dłużnik złoży sprzeciw (ma na to 30 dni), ENZ traci moc, a spór może toczyć się nadal po przekazaniu sprawy do zwykłego postępowania cywilnego przed danym sądem. Powód może też zażądać zakończenia postępowania (np. gdy nie chce ponosić dalszych kosztów), bez uszczerbku dla jego sytuacji w toku dalszego zwykłego postępowania cywilnego.
W Polsce, gdy takie żądanie powoda zostanie złożone w załączniku do pozwu lub później, lecz przed wydaniem ENZ, sąd umarza postępowanie, orzekając o kosztach jak przy cofnięciu pozwu.
Niezbędny wypełniony formularz
- Pozew o wydanie europejskiego nakazu zapłaty oraz sprzeciw składa się na formularzu. W treści pozwu powód powinien złożyć oświadczenie o prawdziwości zawartych w nim informacji i o świadomości sankcji za umyślne podanie nieprawdziwych twierdzeń.
- Sąd wydaje nakaz w ciągu 30 dni, badając jedynie, czy są spełnione wymogi formalne pozwu i czy pozew wydaje się uzasadniony.
- Pozew zostaje odrzucony, gdy jest oczywiście nieuzasadniony lub ma braki formalne. Jednak w tym drugim wypadku sąd najpierw wzywa do uzupełnienia lub poprawienia pozwu. Jeżeli żądanie jest uzasadnione tylko w części, sąd powiadamia o tym powoda, który może przyjąć lub odrzucić propozycję wydania ENZ co do kwoty wskazanej przez sąd
- W razie niezłożenia sprzeciwu w przewidzianym terminie sąd wydający nakaz niezwłocznie stwierdza jego wykonalność.
- ENZ, który stał się wykonalny w państwie członkowskim jego wydania, jest uznawany i wykonywany w innych państwach członkowskich bez potrzeby podejmowania dodatkowego postępowania.
- Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone zgodnie z prawem państwa wykonania, przy czym ani sąd, ani inny organ państwa wykonania nie jest uprawniony do badania legalności lub słuszności europejskiego nakazu zapłaty wydanego przez sąd zagraniczny.
Co z drobnymi kwotami pieniężnymi
Roszczeń o wartości, z wyłączeniem wszystkich odsetek, wydatków i nakładów, nieprzekraczającej 2000 euro można dochodzić w trybie przewidzianym w rozporządzeniu nr 861/ 2007 z 11 lipca 2007, ustanawiającym europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń, które obowiązuje we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Danii.
Rozporządzenie uzupełniają przepisy krajowe (w Polsce art. 505
2
– 505
27
kodeksu postępowania cywilnego
). Roszczenie niepieniężne może być przedmiotem postępowania, jeśli zostanie podana jego szacunkowa wartość. Z zakresu postępowania wyłączono natomiast dochodzenie roszczeń z zakresu prawa pracy. W Polsce opłata sądowa od pozwu wynosi 100 zł.
Postępowanie odbywa się co do zasady w formie pisemnej, z wykorzystaniem formularzy, przy czym sąd może dopuścić dowód z pisemnych zeznań świadków, biegłych lub stron. Państwa są zobowiązane do zapewnienia praktycznej pomocy w wypełnianiu formularzy. W pozwie należy opisać wszelkie dowody uzasadniające roszczenie. W razie braków formalnych pozwu lub niejasności sąd wezwie powoda do uzupełnienia danych zawartych w formularzu.
Pozwany ma 30 dni na udzielenie odpowiedzi na pozew, może także wnieść powództwo wzajemne. Sąd wydaje orzeczenie w terminie 30 dni od dnia zamknięcia rozprawy albo od otrzymania wszystkich informacji niezbędnych do wydania orzeczenia, a następnie doręcza je obu stronom z pouczeniem o przysługujących im środkach zaskarżenia.
Jeżeli nastąpiły określone nieprawidłowości w doręczeniu lub pozwany bez swojej winy nie miał możliwości obrony, może złożyć wniosek o ponowne zbadanie orzeczenia w sądzie jego wydania. W razie przychylenia się do wniosku pozwanego sąd może uchylić orzeczenie.
Orzeczenie wydane w państwie członkowskim w ramach europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń jest uznawane i wykonywane w innym państwie członkowskim bez potrzeby stwierdzania wykonalności oraz bez możliwości sprzeciwienia się co do jego uznania. Na wniosek strony sąd bez dodatkowych opłat wydaje zaświadczenie dotyczące tego orzeczenia, używając formularza.
Orzeczenie opatrzone zaświadczeniem może być wykonywane, mimo że nie jest prawomocne; orzeczenie jest bowiem wykonalne bez uszczerbku dla możliwości wniesienia odwołania. Nie jest przy tym konieczne złożenie zabezpieczenia. Postępowanie egzekucyjne podlega prawu państwa wykonania.
Tryb zwykły, a świadek za granicą
Jeżeli sprawa nie kwalifikuje się do rozpatrzenia w jednym z europejskich postępowań, transgraniczny spór podlega regułom zwykłego postępowania cywilnego danego kraju.
Gdy w ramach tego postępowania konieczne okaże się przeprowadzenie dowodu poza granicami państwa, w którym toczy się spór, warto skorzystać z procedury przewidzianej w rozporządzeniu nr 1206/2001 z 28 maja 2001, dotyczącym współpracy między sądami państw członkowskich przy gromadzeniu dowodów w sprawach cywilnych i handlowych (nie obowiązuje ono w stosunku do Danii).
Co prawda rozporządzenie reguluje bezpośrednio samą procedurę między sądami, to jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby strona w trakcie postępowania złożyła do sądu prowadzącego postępowanie wniosek o przesłuchanie świadka w innym państwie w drodze pomocy sądowej zgodnie z rozporządzeniem 1206/2001.
Przykład
Jeżeli polski sąd na wniosek polskiego przedsiębiorcy wezwie na przesłuchanie włoskiego świadka, to nie ma on obowiązku stawić się w sądzie w Polsce. W konsekwencji przedsiębiorca może nie być w stanie udowodnić swoich roszczeń.
Na mocy rozporządzenia 1206/2001 sąd prowadzący postępowanie (sąd wzywający) może zwrócić się za pomocą odpowiednich formularzy do właściwego sądu innego państwa członkowskiego (sądu wezwanego) o przeprowadzenie dowodu.
W takim wypadku świadek ma obowiązek stawić się w sądzie miejsca swojego pobytu (Włochy) w celu przesłuchania w drodze pomocy sądowej.
Przedstawiciele sądu wzywającego oraz strony mogą być obecni przy przeprowadzaniu dowodów przez sąd wezwany. Przesłuchanie może nastąpić również w drodze wideokonferencji.
Lepiej od razu przetłumaczyć
Dokumenty w ramach transgranicznego zwykłego postępowania cywilnego doręczane są zgodnie z regułami określonymi w rozporządzeniu nr 1393/2007 z 13 listopada 2007, dotyczącym doręczania w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych. Obowiązuje ono również w Danii na mocy odrębnej umowy.
Doręczenie następuje z wykorzystaniem formularzy w jeden z pięciu dopuszczonych sposobów, m.in. za pomocą tzw. jednostek przekazujących (w Polsce sądy rejonowe) i jednostek przyjmujących wskazanych przez dane państwa członkowskie.
Uwaga!
Ważne, aby pamiętać, że co do zasady adresat dokumentu, czyli osoba zamieszkała za granicą, ma prawo odmówić jego przyjęcia (w ciągu siedmiu dni), gdy dokument nie został sporządzony w języku, który adresat rozumie, lub w języku urzędowym państwa członkowskiego, do którego adresowane są dokumenty, o czym powinien być pouczony.
Odmowa przyjęcia dokumentu przez adresata powoduje konieczność sporządzenia dodatkowego tłumaczenia na określony język.
Monika Skaba-Szklarska adwokat w kancelarii KPMG D. Dobkowski
Komentuje Monika Skaba-Szklarska, adwokat w kancelarii KPMG D. Dobkowski
Dochodzenie przez przedsiębiorców roszczeń z umów w ramach Unii Europejskiej wcale nie musi być długotrwałe i skomplikowane. Dzięki przyjętym w ramach UE rozwiązaniom wyegzekwowanie należności od nierzetelnego kontrahenta z innego państwa członkowskiego jest coraz mniej kosztowne i czasochłonne.
Nierzadko postępowanie sądowe odbywać się będzie przed państwem powoda, nawet jeśli przedsiębiorca jeszcze na etapie zawierania umowy o wymiarze transgranicznym nie zadba, aby w umowie były korzystne dla niego zastrzeżenia właściwości sądu i prawa.
Warto wspomnieć, że z danych zebranych przez Komisję Europejską w trakcie prac legislacyjnych nad europejskimi postępowaniami transgranicznymi (ENZ, drobne roszczenia) wynika, że bezsporne roszczenia stanowiły 50 – 80 proc. wszystkich spraw rozstrzyganych w zwykłych postępowaniach przed sądami cywilnymi niższej instancji.
Także dlatego warto skorzystać z takiego uproszczonego postępowania (jeśli roszczenie nadaje się do dochodzenia w danym trybie). Przy dochodzeniu roszczeń w tym trybie nie jest konieczne korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Praktyka wskazuje jednak, że przedsiębiorca w sporach transgranicznych powinien korzystać z pomocy adwokata lub innego prawnika.
Czytaj też:
Zobacz
»
Dobra Firma
»
Firma
»
Firma w sądzie
