Ile dostanie podwładny, jeśli szef złamie jego prawa

Wiele sytuacji może spowodować, że pracodawca odpowie za swoje zaniedbania, wypłacając podwładnemu mniejsze lub większe kwoty. Może zrobić to zarówno na podstawie prawa pracy, jak i prawa cywilnego. Wbrew pozorom spraw z zastosowaniem tego ostatniego wcale nie jest mało. Poniżej przedstawiamy wachlarz zdarzeń, które do tego mogą doprowadzić.

[srodtytul]Nowe horyzonty[/srodtytul]

[link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=403475F1BF12198AEDA73C6A874A9E2F?id=76037]Kodeks pracy[/link] daje pracownikowi prawo do odszkodowania za niezgodne z prawem zwolnienie dyscyplinarne. Zgodnie z art. 58 k.p. wynosi ono tyle, ile wynagrodzenie za okres wypowiedzenia, ale nie więcej niż za trzy miesiące. Przez długi czas zarówno sądy, jak i eksperci stali na stanowisku, że to wszystko, co poszkodowany pracownik może dostać. Od 27 listopada 2007 r. jest inaczej.

Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem tego dnia, że „art. 58 w związku z art. 300 k.p. rozumiany w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych, niż określone w art. 58 k.p., roszczeń odszkodowawczych, związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=B7BFA0C835867759DE04CA16D3324402?id=77990]Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej[/link]”. Orzeczenie to otwiera poszkodowanym pracownikom nową drogę do dochodzenia swoich roszczeń związanych z wadliwym rozwiązaniem ich umów.

[srodtytul]Specyficzny charakter[/srodtytul]

Odszkodowanie należne na mocy kodeksu pracy ma szczególny charakter. Należy się ono niezależnie od tego, czy pracownik rzeczywiście poniósł jakąś szkodę, i od tego, ile ta szkoda wyniosła. Przyjmuje się, że kwota odszkodowania ma nie tylko wynagrodzić pracownikowi krzywdy, jakich doznał w związku z niesłuszną dyscyplinarką, ale także pełni funkcję socjalną i represyjną. Innymi słowy jest to swoista kara dla szefa.

Przy dochodzeniu tego odszkodowania nie trzeba udowadniać szkody i jej związku przyczynowego ze zwolnieniem z pracy. Wystarczy wykazanie, że rozwiązanie umowy o pracę było niezgodne z prawem. Będzie się ono należało także wtedy, gdy zwolniony natychmiast znajdzie sobie nową, wcale nie gorzej płatną pracę.

[srodtytul]Krzywdy do wyrównania[/srodtytul]

Niejednokrotnie pojawiał się problem, gdy okazywało się, że w rzeczywistości niesprawiedliwie potraktowany podwładny poniósł z tego powodu większą szkodę. Przykładowo związaną z nabyciem prawa do emerytury. O ile dotychczas nie było wątpliwości, że musi on zapomnieć o dochodzeniu swoich roszczeń, o tyle obecnie już może mieć nadzieję na to, że jednak jego krzywdy zostaną wyrównane.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego w rezultacie obowiązywania systemu „wyłącznego odszkodowania ustawowego” to pracodawca ma możliwość precyzyjnego skalkulowania konsekwencji ekonomicznych – swego rodzaju rachunku zysków i strat – związanych ze zwolnieniem pracownika z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. Co więcej, jeżeli zwalniany pracownik zalicza się do grupy podmiotów szczególnie chronionych, a sytuacja pracodawcy uniemożliwia wydanie orzeczenia o przywróceniu do pracy, ten bilans, paradoksalnie – przemawia na rzecz zachowania niezgodnego z prawem.

[srodtytul]JEST PODSTAWA DO WZNOWIENIA POSTĘPOWANIA[/srodtytul]

[b]Stanowi ją orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. To na nie mogą się powołać osoby, których roszczenia zostały uznane za niezasadne, z uwagi na brzmienie art. 58 k.p. sprzed wyroku TK.[/b]

Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że „można żądać wznowienia postępowania na podstawie [b]wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r. w sprawie SK 18/05[/b], o ile prawomocne orzeczenie zostało ferowane wbrew normie prawnej zrekonstruowanej przez [b]Trybunał Konstytucyjny z art. 58 k.p. w zw. z art. 300 k.p.” (uchwała z 9 czerwca 2009 r., II PZP 6/09)[/b].

[srodtytul]Bez względu na podziały[/srodtytul]

Innymi słowy jeśli ktoś przegrał proces z uzasadnieniem, że odszkodowanie z art. 58 k.p. wyczerpuje wszystkie dostępne mu roszczenia i wyłącza dochodzenie jakichkolwiek innych kwot, może do sądu, przed którym sprawa się toczyła, skutecznie wnieść skargę o wznowienie postępowania, powołując się na brzmienie wyroku.

Sąd Najwyższy uznał, że wprawdzie istnieje wiele podziałów orzeczeń TK i nie wszystkie są powszechnie uważane za takie, na których podstawie można domagać się wznowienia postępowania. Jednak takie dzielenie nie znajduje podstaw w przepisach i może prowadzić do rozstrzygnięć niezgodnych z prawem. Zatem mimo że omawiany wyrok TK zalicza się do wyroków interpretacyjnych, to może stanowić podstawę do wznowienia postępowania.

[ramka][b]Przykład 1[/b]

Pan Wiesław został zwolniony z pracy dyscyplinarnie z uwagi na ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Sąd pracy zakwestionował tę czynność pracodawcy i postanowił przyznać panu Wiesławowi odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Pan Wiesław uznał, że przyznana kwota nie oddaje rozmiaru szkód, jakie poniósł on w wyniku zwolnienia, i pozwał byłego szefa o zapłatę utraconych zarobków i zadośćuczynienie.

Sąd oddalił powództwo, podnosząc, że kwestie świadczeń majątkowych z tytułu pozostawania bez pracy w następstwie wadliwego zastosowania przez pracodawcę art. 52 k.p. zostały w pełni uregulowane przez kodeks pracy. Wyrok uprawomocnił się w 2006 r. Pan Wiesław będzie mógł wnieść o wznowienie postępowania w swojej sprawie. Oczywiście będzie musiał także wykazać przesłanki odpowiedzialności pracodawcy za szkody, jakie poniósł.[/ramka]

[b]Uwaga! [/b]W [b]grudniu 2009 r. SN [/b]w składzie siedmiu sędziów będzie podejmował uchwałę, czy wyroki interpretacyjne TK mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania przed sądem cywilnym, gdyż pytanie takie skierował do SN rzecznik praw obywatelskich.

[srodtytul]Tylko przy dyscyplinarce [/srodtytul]

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wywołuje skutki wyłącznie w stosunku do odszkodowania za zwolnienie bez zachowania okresu wypowiedzenia. To się pewnie zmieni, bo do TK wpłynęła już skarga w sprawie odszkodowania w przypadku wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę.

Jednak na razie pracownik, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach przez sąd pracy po ustaleniu, że wypowiedzenie przez pracodawcę umowy o pracę na czas nieokreślony było nieuzasadnione lub naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, nie ma prawa do odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego ponad przysługujące mu na podstawie art. 47 k.p. wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Tak w [b]uchwale siedmiu sędziów z 18 czerwca 2009 r. zdecydował Sąd Najwyższy (I PZP 2/09)[/b].

Sąd Najwyższy podkreślił, że niezgodność z prawem (bezprawność) rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę pracownik może wykazać wyłącznie przez powództwo przewidziane w kodeksie pracy (o uznanie wypowiedzenia za bezpodstawne, o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie) wniesione z zachowaniem odpowiedniego terminu wynoszącego siedem lub 14 dni od doręczenia oświadczenia pracodawcy (art. 264 k.p.).

[srodtytul]Powództwo w trybie prawa pracy[/srodtytul]

Bez wytoczenia takiego powództwa pracownik w żadnym innym postępowaniu nie może powoływać się na bezprawność rozwiązania umowy o pracę jako na przesłankę roszczeń odszkodowawczych przewidzianych w [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=EE896C5B59CE2A1B69E59652F94F17DA?id=70928]kodeksie cywilnym [/link]([b]wyrok SN z 25 lutego 2009 r., I PK 138/08[/b]).

Zdaniem SN kardynalną zasadą prawa pracy jest możliwość zakwestionowania zgodności z prawem (zasadności) rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę wyłącznie przez odpowiednie powództwo. Jeżeli pracownik takiego powództwa nie wniósł, to rozwiązanie umowy o pracę należy traktować jako zgodne z prawem. Ewentualne roszczenie o odszkodowanie na podstawie przepisów k.c. nie stanowi normatywnej alternatywy wobec roszczenia o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy ([b]wyrok SN z 16 stycznia 2009 r., I PK 138/08[/b]).

[ramka][b]Przykład 2[/b]

Szef wręczył panu Marianowi wypowiedzenie zmieniające w zakresie niektórych warunków pracy, w tym pensji. Pan Marian nie złożył w terminie żadnego oświadczenia i podjął pracę na nowych warunkach. Po miesiącu wypowiedziano mu umowę o pracę. Pan Marian w procesie podnosił, że przełożony specjalnie obniżył mu pensję po to, żeby potem nie płacić mu wysokiej odprawy, już wcześniej nosił się bowiem z zamiarem jego zwolnienia. Sąd uznał, że skoro pan Marian nie zaskarżył wypowiedzenia zmieniającego, musi ono zostać uznane za zgodne z prawem, a tym samym nie można przypisać pracodawcy złych intencji na dzień jego podpisania.[/ramka]

[i]Autor jest asystentem sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego[/i]

[b]Czytaj też:

[link=http://www.rp.pl/artykul/56622,371847_Po_wypadku_po_pieniadze_do_sadu.html]„Po wypadku po pieniądze do sądu”[/link]