Niesłusznie zwolniony ma szansę na rekompensatę

Jeśli firma nieprawidłowo rozwiązała z kimś umowę o pracę, może się zdarzyć, że sąd przywróci go do pracy na poprzednich warunkach i dodatkowo przyzna wynagrodzenie za czas pozostawania bez zatrudnienia. Gdy zastosowała wypowiedzenie krótsze od ustawowego, zapłaci wynagrodzenie za okres pozostały do zakończenia umowy o pracę. Odwołanemu ze stanowiska z naruszeniem prawa uiści z kolei pensję za czas wypowiedzenia lub równy wypowiedzeniu.

Wszystkie te należności obliczamy tak jak ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany w naturze urlop wypoczynkowy. Wynika to z [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=52F2D8921E684C723FB6025244740157?id=73966]rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (DzU nr 62, poz. 289 ze zm.)[/link]. Stosujemy zatem § 14 – 19 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=2BC1667E2714BBE1EC5E58371272459A?id=74468]rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (DzU nr 2, poz. 14 ze zm., dalej rozporządzenie urlopowe)[/link].

[srodtytul]Za czas pozostawania bez posady[/srodtytul]

Przywróconemu do pracy w wyniku bezprawnego lub źle umotywowanego wypowiedzenia szefa należy się – zgodnie z art. 47 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=645F8B5D1FDF07C118E7EE33952A5C9D?id=76037]kodeksu pracy[/link] – wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Generalnie przysługuje ono za nie więcej niż dwa miesiące, a jeśli w grę wchodziło trzymiesięczne wymówienie – za nie więcej niż miesiąc.

Do świadczenia tego ma również prawo zatrudniony, z którym zakład zerwał współpracę nieprawidłowo bez wypowiedzenia (art. 57 k.p.). Tym razem poszkodowany ma szansę na pensję za nie więcej niż trzy miesiące i nie krócej niż miesiąc.

[ramka][b]Przykład[/b]

Pan Grzegorz został przez sąd przywrócony do pracy, gdyż były pracodawca dał mu nieuzasadnione wypowiedzenie. Zatrudniony uzyskał wynagrodzenie za miesiąc pozostawania bez zajęcia, ale oprócz tego domagał się odszkodowania na podstawie kodeksu cywilnego. I nie miał racji. [b]Odszkodowanie mu bowiem nie przysługuje. Podobnie orzekł SN w uchwale z 18 czerwca 2009 r. (I PZP 2/09)[/b].[/ramka]

[ramka][b]Przykład[/b]

Pani Zuzanna była prezesem spółki z o.o. sprawującym funkcję na podstawie umowy o pracę. Została odwołana ze stanowiska i jednocześnie rozwiązano z nią angaż w sposób sprzeczny z prawem. Wystąpiła do sądu o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach i wynagrodzenie za okres pozostawania bez zajęcia. Niepotrzebnie, bo takie roszczenie jej nie przysługuje. Sądowi wolno orzec w takim wypadku wyłącznie odszkodowanie w wysokości równej wynagrodzeniu za pozostawanie bez pracy, nie niższej jednak od pensji za okres od dwóch tygodni do trzech miesięcy i jednocześnie za czas wypowiedzenia. [b]Uznał tak SN w orzeczeniu z 17 sierpnia 2006 r. (III PK 53/06)[/b].[/ramka]

Osoba podlegająca szczególnej ochronie zwolniona niezgodnie z przepisami na jeden z wymienionych sposobów (za wypowiedzeniem lub bez) ma prawo do wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez zajęcia. Sąd przyznaje je wówczas w wysokości poborów, jakie dostałaby od ustania zatrudnienia do dnia wydania wyroku [b](orzeczenia SN z 19 lipca 2005 r.; II PK 389/04 i z 12 lipca 2005 r.; II PK 363/04)[/b].

[srodtytul]Zgłoszenie gotowości[/srodtytul]

Aby otrzymać od szefa wynagrodzenie za czas pozostawania bez zajęcia, zainteresowany musi w ciągu siedmiu dni od przywrócenia do pracy zgłosić gotowość niezwłocznego podjęcia zatrudnienia. [b]Wedle wyroku SN z 19 grudnia 1997 r. (I PKN 444/97)[/b] termin ten biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o przywróceniu do pracy. Gotowość rozpoczęcia zatrudnienia podwładnemu wolno przekazać w różny sposób, np. pisemnie, ustnie, telefonicznie czy faktycznie podejmując pracę. [b]SN potwierdził to nie raz, np. w orzeczeniach z 12 października 2007 r. (I PK 117/07) i z 12 listopada 2003 r. (I PK 524/02)[/b].

Przekroczenie terminu przez zainteresowanego niweczy jego plany powrotu do firmy. Uratuje się jedynie, wykazując, że uchybienie nastąpiło z przyczyn go niedotyczących. [b]Nie chodzi tu tylko o powody zawinione przez pracownika, lecz szersze – orzekł Sąd Apelacyjny w Rzeszowie 28 grudnia 1993 r. (III APr 31/93)[/b]. I tak szef powinien usprawiedliwić byłemu pracownikowi zwłokę spowodowaną:

- nieznajomością terminu, zwłaszcza gdy opóźnienie nie jest nadmierne (cytowane orzeczenie z 28 grudnia 1993 r.);

[b]- niepowiadomieniem go o wyroku przywracającym do pracy przez pełnomocnika (wyrok SN z 12 lipca 2005 r.; II PK 358/04)[/b];

- utratą uprawnień koniecznych do wykonywania dotychczasowej pracy; w takiej sytuacji liczy się, aby zainteresowany zasygnalizował na czas zamiar powrotu, a pracę zaczął zaraz po ustaniu tej przyczyny, np. uzyskaniu odpowiedniego dyplomu [b](wyrok z 29 czerwca 2005 r.; II PK 326/04)[/b].

W innych okolicznościach byłemu pracodawcy wolno odmówić ponownego zatrudnienia.

[srodtytul]Krótszy okres zapłaty[/srodtytul]

Zatrudniony, który przed przywróceniem do pracy zaczął zatrudnienie w innej firmie, ma prawo odejść stamtąd bez wypowiedzenia, za trzydniowym uprzedzeniem. Pozwala mu na to art. 48 § 2 k.p., wyznaczając na to siedem dni od chwili uprawomocnienia się wyroku w sprawie przywrócenia do pracy. Odejście takie powoduje skutki, jakby rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło za wymówieniem firmy. [b]Dorabianie w trakcie pozostawania bez zajęcia jest – według orzeczenia SN z 27 lutego 2007 r. (II PK 211/06) – dozwolone i nie prowadzi do utraty za ten czas prawa do wynagrodzenia z tytułu pozostawania bez pracy.[/b]

Pobieranie innych świadczeń skraca jednak okres, za który przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez zajęcia. [b]Dotyczy to zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego (np. werdykty SN z 17 listopada 1998 r.; I PKN 443/98 i z 19 kwietnia 2006 r.; I PK 158/05) oraz odprawy z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (analogicznie wyrok SN z 9 listopada 1990 r.; I PR 351/90), ale już nie renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy (wyrok z 9 grudnia 2003 r.; I PK 81/03).[/b]

[ramka][b]Przykład[/b]

Zakład zwolnił pana Romana nieprawidłowo bez wypowiedzenia. Zatrudniony odwołał się do sądu, żądając przywrócenia do pracy i wynagrodzenia za czas pozostawania bez zajęcia. W międzyczasie znalazł inne zatrudnienie i w nowej firmie przebywał przez 30 dni na zwolnieniu lekarskim. Sąd przyznał mu wynagrodzenie za dwa miesiące pozostawania bez pracy. Były szef domagał się skrócenia tego okresu o 30 dni choroby. Sąd odmówił. Z wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy odlicza się bowiem wyłącznie zasiłek uzyskiwany w firmie, która dopuściła się bezprawnego zwolnienia z pracy [b](por. uzasadnienie do orzeczenia SN z 17 sierpnia 2006 r.; II PK 53/06[/b]).[/ramka]

[srodtytul]Rachunki krok po kroku[/srodtytul]

W podstawie wymiaru wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy uwzględniamy składniki:

- w stałej stawce miesięcznej – na poziomie należnym bezprawnie zwolnionemu w miesiącu ustania zatrudnienia; chodzi o elementy płacowe określone kwotą miesięczną, np. 3000 zł miesięcznie, albo jednakowym procentem od podstawy w stałej stawce miesięcznej, np. 20 proc. pensji zasadniczej wynoszącej 3000 zł,

- zmienne za okresy nie dłuższe niż miesiąc – w przeciętnej wysokości wypłaconej w ciągu trzech miesięcy poprzedzających miesiąc bezprawnego ustania zatrudnienia; są to m.in. skonstruowane w inny sposób niż wyżej premie miesięczne i dodatki (np. od 10 do 40 proc. gaży zasadniczej w stałej stawce miesięcznej), stawki godzinowe, akordowe, prowizyjne, wynagrodzenie normalne i dodatki za pracę nocną i nadliczbową,

- w stałej stawce i zmienne za okresy dłuższe niż miesiąc – w średniej kwocie uiszczonej w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc bezprawnego ustania zatrudnienia; dotyczy to np. premii kwartalnych, dodatków za nadgodziny z tytułu pracy w ponadmiesięcznych okresach rozliczeniowych.

Jak należy w dalszej kolejności ustalać wynagrodzenie za okres pozostawania bez pracy, pokazujemy na przykładach.

[ramka][b]Przykład[/b]

Pani Katarzyna jest uprawniona do wynagrodzenia za 32 dni pozostawania bez zajęcia. Były szef zwolnił ją bez uzasadnienia z końcem lutego 2009 r. Kobieta dostawała wtedy 2000 zł pensji zasadniczej oraz premie miesięczne wahające się od 15 do 50 proc. tej ostatniej. W styczniu br. otrzymała premię na poziomie 25 proc., a w poprzednim roku w grudniu 30 proc. i w listopadzie 40 proc. Wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy ustalamy tak:

- szacujemy podstawę wymiaru ze składników:

– w stałej stawce miesięcznej, tj. pensji podstawowej – w wysokości z miesiąca rozwiązania umowy o pracę – 2000 zł