Każdy pracownik musi przeprowadzać badania profilaktyczne, które obejmują badania wstępne, okresowe i kontrolne. A pracodawca, jak mówi art. 94 kodeksu pracy, ma obowiązek zapewnić mu bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 12 grudnia 1974 r. obowiązek ten obejmuje nie tylko przestrzeganie ogólnie uznawanych norm w tym zakresie, lecz również indywidualnych przeciwwskazań związanych ze stanem zdrowia lub osobniczymi skłonnościami pracownika (sygn. II PR 264/74 PiZS 1976/3/67).
Wstępnym badaniom podlegają nowo zatrudniani. Stosownie do treści art. 229 § 4 przełożony nie może dopuścić do pracy osoby bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku.
– Jest to bezwzględny obowiązek i nie istnieją od niego żadne wyjątki. Nawet pisemne oświadczenie pracownika o odmowie poddania się badaniom wstępnym lub kontrolnym między innymi z powodów religijnych nie może tłumaczyć zatrudnienia go przez szefa – mówi Agnieszka Siwy, radca prawny z Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy.
Wśród podstawowych obowiązków pracownika określonych w art. 100 kodeksu pracy jest także obowiązek przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy i stosowanie się do poleceń przełożonych. Ciężkie naruszenie tych obowiązków może być przyczyną rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.
O tym, jak zakwalifikować odmowę przeprowadzenia badań, zadecydował Sąd Najwyższy. W wyroku z 10 maja 2000 r. orzekł, że niewykonanie przez pracownika zgodnego z prawem polecenia poddania się badaniom lekarskim narusza obowiązek wykonania polecenia dotyczącego pracy i poddawania się kontrolnym badaniom lekarskim, może więc stanowić podstawę niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 kodeksu pracy.
