Teoretycznie „państwową" nianię może zatrudnić każdy pracujący rodzic, którego dziecko ukończyło 20. tydzień życia. Podstawą jest umowa uaktywniająca, która ma charakter cywilnego kontraktu.
Ustawa o opiece nad dziećmi do lat trzech przewiduje jednak wiele wykluczeń. Jedno z nich obowiązuje od września 2013 r. i wyłącza możliwość zatrudnienia „państwowej" opiekunki przez osoby, które przebywają na urlopie wychowawczym lub pobierają zasiłek macierzyński (art. 51 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy). Nie ma znaczenia, że mama w tym czasie jest np. chora i nie jest w stanie opiekować się dzieckiem; ZUS za ten okres nie sfinansuje składek za zatrudnioną nianię.
Kobieta, która chciałaby mieć fachową pomoc przy opiece nad dzieckiem i móc liczyć na państwowe wsparcie przy jej zatrudnieniu, sama musi być zatrudniona. Choroba, za którą otrzyma zasiłek, nie pozbawi jej prawa do tego budżetowego wsparcia na nianię. Tak samo jest, jeśli choruje jej mąż lub inny członek rodziny, gdy za czas sprawowania nad nimi opieki pobiera zasiłek opiekuńczy.
Tylko jeden opiekun
Organ rentowy odmówił finansowania składek na ubezpieczenia niani za okresy, ?w których chorym dzieckiem zajmowała się razem z mamą dziecka, pobierającą z tego tytułu zasiłek opiekuńczy. Zasadność wydanej decyzji podważył jednak Sąd Okręgowy w Gdańsku. W wyroku z 29 stycznia 2014 r. (VIII U 1578/13) orzekł, że opiekunka w tych spornych okresach podlegała ubezpieczeniom społecznym.
Wydając uzasadnienie decyzji odmawiającej prawa do objęcia ubezpieczeniami społecznymi niani, ZUS wskazał, że w czasie choroby dziecka osobistą nad nim opiekę sprawowała jego matka, która otrzymała z tego tytułu zasiłek. Dlatego nie ma przesłanek do finansowania składek za opiekunkę z budżetu państwa za te dni.
