Czy darmowe mieszkanie za granicą ze składkami na ZUS

- Wysłaliśmy pracowników naszego zakładu do pracy w Austrii w celu realizacji umowy zawartej z tamtejszym kontrahentem. Uzyskaliśmy dla nich z ZUS poświadczenie dotyczące ubezpieczeń na formularzach A1. Osoby te będą przebywać za granicą dziesięć miesięcy. Zapewniliśmy im zakwaterowanie i będziemy wypłacać dodatki za rozłąkę.

Czy kwoty, które przeznaczamy na wynajęcie lokali dla pracowników, oraz dodatki za rozłąkę trzeba wliczyć do podstawy wymiaru składek na ich ubezpieczenia społeczne i zdrowotne?

Jeżeli ZUS poświadczył pracownikom formularze A1, to ich sytuację ubezpieczeniową regulują polskie przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych, mimo że wykonują pracę w Austrii. Składki na ubezpieczenia tych osób trzeba więc opłacać w Polsce i według polskich przepisów ustalać podstawę ich wymiaru.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DzU z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia pracowników jest przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Te z kolei wskazują, że przychodem są wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężna świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło ich finansowania (art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych; tekst jedn. DzU z 2012 r., poz. 361 ze zm.).

Udostępnienie lokalu mieszkalnego jest świadczeniem w naturze. Jest przychodem stanowiącym podstawę wymiaru składek.

Sposób szacowania wartości świadczenia w formie udostępnienia mieszkania określa § 3 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (DzU nr 161, poz. 1106 ze zm.). Wskazuje, by w pierwszej kolejności kierować się treścią przepisów o wynagradzaniu.

Jeśli ustalają one wysokość ekwiwalentu pieniężnego w zamian za tego rodzaju świadczenie (zapewnienie lokalu mieszkalnego), to taką kwotę trzeba doliczyć do podstawy wymiaru składek. Gdy takich zapisów brakuje, wartość świadczenia należy ustalać w wysokości czynszu wyznaczonego dla lokalu przez spółdzielnię lub gminę (w zależności, czy jest ono spółdzielcze, gminne, czy prywatne) albo kwocie wynikającej z rachunku wystawionego przez hotel.

Pracodawcy często mają problem z ustaleniem uzyskanego przez pracownika przychodu z tytułu udostępnionego mu lokalu, gdy wynajmują np. pokój w hotelu pracowniczym lub prywatne mieszkanie na cele zbiorowego zakwaterowania.

Ewentualne trudności w ustaleniu przychodu konkretnej osoby nie stanowią jednak uzasadnienia do tego, by nie uwzględniać go w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W takiej sytuacji każdemu lokatorowi należy doliczyć proporcjonalną część wartości całego świadczenia (np. 1/2 kwoty czynszu).

W tej sprawie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny 3 czerwca 1998 r. (I SA/Ka1719/96). Wyrok dotyczył wprawdzie sprawy podatkowej, ale ze względu na to,