- Od wielu lat prowadzę piekarnię. Wskutek ostatnich zawirowań związanych ze wzrostem inflacji i kosztów prowadzenia działalności mam niższe dochody, co utrudnia regulowanie zobowiązań, w tym kredytowych. ZUS odmówił mi umorzenia składek. Uznał, że nie występuje całkowita nieściągalność, a prowadzenie firmy to ryzyko gospodarcze. Co w tej sytuacji? Czy sytuacja rynkowa nie jest wystarczają okolicznością do umorzenia? – pyta czytelnik.
Decyzja ZUS jest prawnie uzasadniona. Nie jest wystarczające argumentowanie wniosku o umorzenie np. ryzykiem ponoszonym w związku z prowadzeniem firmy, w tym ryzykiem wzrostu kosztów produkcji, sprzedaży czy wzrostu stóp procentowych. Należy wykazać negatywny wpływ tych czynników w aspekcie jednej z przesłanek umorzenia. W kontekście zapytania to być może przesłanka związana z pozbawieniem przedsiębiorcy i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wskutek płacenia składek.
Czytaj więcej:
W całości lub w części
Z art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DzU z 2022 r., poz. 1009 ze zm.) wynika m.in., że ZUS może umarzać należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.
Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 Prawa upadłościowego,
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V Prawa upadłościowego,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Przywołany katalog przesłanek umożliwiających umorzenie należności składkowych jest zamknięty. Z pytania nie wynika zaś, aby którakolwiek z nich została spełniona. ZUS nie stwierdził zapewne również możliwości umorzenia składek należnych za samego płatnika.
Brak całkowitej nieściągalności
Są jednak sytuacje, w których ZUS może umorzyć składki, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Chodzi jednak wyłącznie o składki należne za ubezpieczonego, który jest ich płatnikiem. Sytuacje te precyzuje § 3 ust. 1 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DzU nr 141, poz. 1365).
Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Ryzyko niepowodzeń
Warto tu przytoczyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 5 lutego 2019 r. (I SA/Rz 1190/18). W stanie faktycznym sprawy ZUS, a następnie sąd analizowali przesłanki umorzenia składek. Sąd zwrócił uwagę na kilka ważnych aspektów. Po pierwsze, wskazał, że instytucja umorzenia zaległych składek stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie. Po drugie, choć działalność gospodarcza generuje mniejsze dochody, nie oznacza to automatycznie, że nastąpiła utrata płynności finansowej. W szczególności nie stwierdzono, aby wnioskodawca złożył wniosek o upadłość czy przeprowadzenie postępowania naprawczego. Po trzecie zaakcentowano, że: (..) działalność gospodarcza obarczona jest ryzykiem, który przedsiębiorca winien kalkulować, a zatem, gdy pomimo obiektywnych, rynkowych uwarunkowań, takich jak brak wykwalifikowanej kadry, wzrost cen surowców, (…) czy kosztowny profil wyrobów piekarniczych, decyduje się kontynuować działalność gospodarczą, ponosi pełne tego ryzyko, a zatem niepowodzenia, względnie nieosiąganie zamierzonych rezultatów, nie może być uznane za zdarzenia nadzwyczajne. Po czwarte sąd podkreślił, że ewentualna zmiana okoliczności faktycznych wskazanych w treści wniosku, np. w odniesieniu do dochodu uzyskiwanego przez poszczególnych domowników, może być podstawą do złożenia nowego wniosku.
Autor jest radcą prawnym
