Potrącenia z wynagrodzenia: Cała pensja nie pójdzie na długi

Bez zgody pracownika pracodawca może dokonywać potrąceń z wynagrodzenia za pracę tylko w przypadkach określonych w ustawie i przy zachowaniu odpowiedniej kolejności. Na pierwszym miejscu odliczeniu podlegają – w pełnej wysokości – kwoty wypłacone w poprzednim terminie płatności za okres nieobecności w pracy, za który zatrudniony nie zachowuje prawa do pensji (art. 87 § 7 kodeksu pracy).

Regulacja ta dotyczy osób, którym wynagrodzenie wypłacane jest z góry, i obejmuje wyłącznie kwoty wypłacone przy poprzedniej pensji.

Kwestia ta była analizowana przez Sąd Najwyższy, który podkreślił, iż takie potrącenie nie wymaga zgody pracownika (I PRN 81/94) oraz że może ono dotyczyć jedynie płatności dokonanej w poprzednim okresie (I PRN 71/94).

Bez pytania o zdanie

W następnej kolejności z pensji można odliczyć:

- składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalną, rentową i chorobową) oraz zdrowotną,

- zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych.

W dalszej kolejności potrąceniu podlegają:

- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych (są to prawomocne orzeczenia, ugody, decyzje administracyjne), przeznaczone na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych (alimenty na dzieci, małżonków, rodziców, renty o charakterze alimentacyjnym),

- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

- zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi (kwoty wypłacone na pokrycie wydatków związanych z wykonywaniem pracy z obowiązkiem rozliczenia lub zwrotu),

- kary pieniężne z tytułu odpowiedzialności porządkowej pracowników (za nieprzestrzeganie przepisów bhp lub przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się w zakładzie w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy).

Potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych można dokonywać z pominięciem sądowego lub administracyjnego postępowania egzekucyjnego – w tzw. uproszczonej procedurze (art. 88 k.p.). Warunkiem jest złożenie przez wierzyciela stosownego wniosku.

Granice ujęć i kwoty wolne

Ustawodawca zakreślił granice, w jakich można dokonywać potrąceń. Na egzekucję świadczeń alimentacyjnych można zabrać do 3/5 wynagrodzenia, a na inne należności lub zaliczki pieniężne – do połowy pensji. Jednak potrącenia na należności inne niż alimenty nie mogą przekraczać (łącznie z zaliczkami) 1/2 wynagrodzenia, a łącznie z ujęciami alimentacyjnymi – 3/5 uposażenia.

Inaczej dokonuje się potrąceń na kary pieniężne. Można na nie zabrać maksymalnie 10 proc. wynagrodzenia po dokonaniu pozostałych potrąceń.

Poza granicami potrąceń k.p. zobowiązuje jednocześnie pracodawcę do respektowania kwot wolnych od ujęć – czyli zagwarantowania pracownikowi odpowiedniej wysokości pensji do wypłaty. Nie dotyczy to jednak egzekucji świadczeń alimentacyjnych.

Kwoty wolne od potrąceń stanowią równowartość:

- minimalnego wynagrodzenia za pracę – przy egzekucji świadczeń innych niż alimentacyjne,

- 75 proc. minimalnej płacy – przy potrącaniu zaliczek,

- 90 proc. minimalnego wynagrodzenia – przy potrącaniu kar pieniężnych.

Wysokość kwoty wolnej od potrąceń dla konkretnego pracownika zależy od tego, czy złożył pracodawcy PIT-2 (wniosek o zmniejszanie zaliczek na podatek dochodowy) oraz w jakiej wysokości przysługują mu koszty uzyskania przychodów.

Wysokość kwot wolnych od obowiązkowych potrąceń w 2013 r.

Rodzaj potrącenia

Bez PIT-2

Z PIT-2

Prawo do podstawowych kosztów uzyskania przychodu (111,25 zł)

Świadczenia alimentacyjne

–

–

Świadczenia inne niż alimentacyjne

1135,38 zł

1181,38 zł

Zaliczki