Szkoły i przedszkola wyrównają pensje nauczycielom za 2012 r.

Samorządy muszą szczegółowo rozliczyć wynagrodzenia wypłacone w 2012 r. nauczycielom pracującym w prowadzonych przez nie szkołach. Zgodnie bowiem z art. 30a ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta nauczyciela (tekst jedn. DzU z 2006 r. nr 97, poz. 674 ze zm.) każdego roku organ prowadzący szkołę, będący jednostką samorządu terytorialnego, musi przeprowadzić analizę poniesionych w poprzednim roku kalendarzowym wydatków na wynagrodzenia nauczycieli w odniesieniu do wysokości średnich wynagrodzeń, o których mówi Karta nauczyciela (dalej KN) oraz średniorocznej struktury zatrudnienia nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego. Przepis ten, mimo że funkcjonuje ponad cztery lata, wciąż budzi wiele wątpliwości. Poniżej rozwiewamy te, o które najczęściej pytają pracownicy oświaty.

Tylko kilka dni

Analizy trzeba dokonać do 20 stycznia. Szczegółowe zasady ustalania średniorocznej struktury zatrudnienia określa rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 13 stycznia 2010 r. w sprawie sposobu opracowywania sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego (DzU nr 6, poz. 35 ze zm.). Zgodnie z nim w przypadku, gdy w danym roku obowiązuje więcej niż jedna kwota bazowa, średnioroczną strukturę zatrudnienia ustala się odrębnie dla okresów obowiązywania poszczególnych kwot.

Przeciętnie na rok

W ubiegłym roku kwota bazowa dla pedagogów wzrosła od 1 września o 3,8 proc. (99,48 zł), a dokładnie z 2618,1zł do 2717,58 zł. Od tego dnia zwiększyły się również średnie wynagrodzenia pedagogów.

Ponadto przy określaniu średniorocznej struktury zatrudnienia należy liczyć etaty nauczycieli w okresach, w których otrzymywali oni wynagrodzenia ze środków finansowych szkoły. Dlatego uwzględnić należy nauczycieli przebywających na zwolnieniu lekarskim do 14 lub 33 dni (okres płatności wynagrodzenia przez pracodawcę), urlopie dla poratowania zdrowia oraz w stanie nieczynnym.

Do struktury zatrudnienia nie wlicza się zatem nauczycieli przebywających na: urlopach bezpłatnych, macierzyńskich, wychowawczych, pobierających zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS, świadczenie rehabilitacyjne oraz zasiłek opiekuńczy.

Analiza średnich pensji dotyczy tylko nauczycieli. Należy w niej zatem pominąć wynagrodzenia osób nie będących nauczycielami lub zatrudnionych na podstawie art. 7 ustawy o systemie oświaty (uso).

Zgodnie z nim w uzasadnionych przypadkach w szkole publicznej może być zatrudniona osoba niebędąca nauczycielem posiadająca przygotowanie uznane przez dyrektora za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć, w tym zajęć z zakresu kształcenia zawodowego. Takich pracowników nie wlicza się jednak do średniorocznej struktury zatrudnienia, nawet jeśli mają wykształcenie nauczycielskie. Zdarza się bowiem, że konkretnego przedmiotu uczy nauczyciel, który formalnie nie ma kwalifikacji do jego prowadzenia i dlatego jest zatrudniony zgodnie z uso.

Co wpływa na średnią

Do wynagrodzenia nauczycieli, od którego zależy średnie wynagrodzenie, wlicza się:

1) wynagrodzenie zasadnicze,

2) dodatki: za wysługę lat, motywacyjny, funkcyjny oraz za warunki pracy,

3) wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw,

4) nagrody i inne świadczenia wynikające ze stosunku pracy, np. trzynastka za 2011 r. wypłacona w 2012 r., z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych oraz dodatków socjalnych: wiejskiego i mieszkaniowego.

Jeśli nie zostały osiągnięte średnie, samorząd musi ustalić różnicę między wydatkami poniesionymi na wynagrodzenia nauczycieli w danym roku a iloczynem średniorocznej liczby etatów pedagogów na poszczególnych stopniach awansu zawodowego oraz średnich wynagrodzeń nauczycieli ustalonych w danym roku. Kwotę tej różnicy musi podzielić między nauczycieli i wypłacić im do 31 stycznia w formie jednorazowego dodatku uzupełniającego (dalej jdu).

Wysokość jdu jest ustalana indywidualnie, proporcjonalnie do okresu zatrudnienia oraz osobistej stawki pensji zasadniczej zatrudnionego.

To oznacza, że pedagog, który był zatrudniony i pobierał zasiłek chorobowy, nie powinien otrzymać dodatku za okres, za który otrzymywał świadczenie z ZUS. Według ZUS z zasad obliczania jdu dla nauczycieli wynika, że nie jest to składnik wynagrodzenia, do którego nauczyciele zachowują prawo za okres pobierania zasiłków.

ZUS wyjaśnia

Uwzględnianie w podstawie wymiaru zasiłków jednorazowego dodatku uzupełniającego dla nauczycieli

Zgodnie z art. 30a ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (DzU z 2006 r. nr 97, poz. 674 ze zm.), w terminie do 20 stycznia każdego roku, organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego przeprowadza analizę poniesionych w poprzednim roku kalendarzowym wydatków na wynagrodzenia nauczycieli, w odniesieniu do wysokości średnich wynagrodzeń, o których mowa w art. 30 ust. 3 ustawy oraz średniorocznej struktury zatrudnienia nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego.

W przypadku nieosiągnięcia wysokości średnich wynagrodzeń, nauczycielom jest wypłacany jednorazowy dodatek uzupełniający. Sposób ustalania dodatku jest określony rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 13 stycznia 2010 r. w sprawie sposobu opracowywania sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego (DzU nr 6, poz. 35).

Z zasad obliczania jednorazowego dodatku uzupełniającego dla nauczycieli wynika, że nie jest to składnik wynagrodzenia, do którego nauczyciele zachowują prawo za okres pobierania zasiłków. Przy ustalaniu średniorocznej struktury zatrudnienia nauczycieli uwzględnia się bowiem liczbę etatów nauczycieli w okresach, w których wypłacono im wynagrodzenia, a nie uwzględnia się liczby etatów proporcjonalnie do okresów, za które pobierali zasiłki (w § 3 ust. 7 jest wprawdzie mowa o okresach pobierania zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku opiekuńczego, jednak z ust. 6 i 8 wynika, że uwzględnieniu podlegają tylko okresy pobierania wynagrodzenia).

Ponadto wysokość jednorazowego dodatku uzupełniającego przysługującego nauczycielowi jest ustalana proporcjonalnie do okresu zatrudnienia, w którym nauczyciel pobierał wynagrodzenie. Zatem jednorazowy dodatek uzupełniający jest składnikiem wynagrodzenia, który powinien być uwzględniony w podstawie wymiaru zasiłków. Jednorazowy dodatek uzupełniający jest składnikiem wynagrodzenia stanowiącym wyrównanie wynagrodzeń nauczycieli za miesiące roku kalendarzowego poprzedzającego jego wypłatę.

Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, dodatek ten należy traktować jako składnik wynagrodzenia przysługujący za okres roczny i uwzględniać w podstawie wymiaru zasiłków na zasadach przewidzianych dla rocznych składników wynagrodzenia. W związku z tym, że przy obliczeniu kwoty należnego dodatku przyjmowane jest wyłącznie wynagrodzenie za czas przepracowany w roku kalendarzowym, jednorazowy dodatek uzupełniający wypłacany nauczycielom powinien być uwzględniony w podstawie wymiaru zasiłków, po wcześniejszym uzupełnieniu.

Przykład 1

Dwóch nauczycieli zatrudnionych w prowadzonych przez gminę placówkach przebywało w 2012 r. na urlopach dla poratowania zdrowia – jeden od września do grudnia, a drugi od kwietnia do czerwca.

Trzeci nauczyciel był z kolei na zwolnieniu lekarskim od 15 stycznia do 30 kwietnia. W przypadku konieczności wypłacania jdu w danej grupie awansu, prawo do tego dodatku mają wszyscy nauczyciele zatrudnieni w roku podlegającym analizie.

Zatem także ci przebywający na urlopie zdrowotnym. Jednak osobie przebywającej na zwolnieniu lekarskim jdu nie przysługuje za okres, gdy pobierał on zasiłek chorobowy. Należy przy tym pamiętać, że wysokość jdu zależy od stawki wynagrodzenia zasadniczego. A zatem kwota dodatku dla nauczyciela przebywającego na urlopie zdrowotnym od września będzie wyższa niż dla tego będącego na urlopie do czerwca.

Dodatek należy się również tym, którzy już nie pracują w szkole, ale nie osiągnęli średniej. Jeśli nauczyciel był w 2012 r. zatrudniony przez sześć miesięcy, powinien otrzymać dodatek proporcjonalny do okresu jego zatrudnienia. Dodatek należy się nawet nauczycielowi zwolnionemu dyscyplinarnie. Z tym, że według Ministerstwa Edukacji Narodowej w przypadku zlikwidowanych szkół, rada gminy w uchwale likwidującej placówki powinna określić, kto go wypłaca.

MEN wyjaśnia

Kto wypłaca jednorazowy dodatek uzupełniający nauczycielom zlikwidowanej szkoły

Stosownie do treści art. 5 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm.) zakładanie i prowadzenie szkół i placówek należy do zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego. Zadania te realizowane są w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.

W ramach posiadanych uprawnień organ prowadzący może, na podstawie art. 59 ww. ustawy, zlikwidować szkołę publiczną z końcem roku szkolnego, po zapewnieniu uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a także odpowiednio o tym samym lub zbliżonym profilu kształcenia ogólnozawodowego albo kształcącej w tym samym lub zbliżonym zawodzie. Jednocześnie, wypełniając procedurę określoną przepisem art. 59 ustawy o systemie oświaty, organ prowadzący jest obowiązany, co najmniej na 6 miesięcy przed terminem likwidacji, zawiadomić o zamiarze likwidacji szkoły: rodziców uczniów (w przypadku szkoły dla dorosłych - uczniów), właściwego kuratora oświaty oraz organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu.

W świetle art. 5c pkt 1 ustawy o systemie oświaty decyzję o likwidacji szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu podejmuje, w formie uchwały, rada gminy, rada powiatu bądź sejmik województwa. Pomimo tego, iż swoboda jednostek samorządu terytorialnego jest generalnie limitowana kompetencjami organów tych jednostek, to nie oznacza, iż mogą one podejmować tylko działania określone w konkretnym przepisie ustawy (oparte na konkretnej podstawie prawnej). Od decyzji o likwidacji odróżnić należy czynności podejmowane w związku z likwidacją, wykraczające poza sferę prawa administracyjnego.