Kto dostanie pieniądze przy rozstaniu z firmą

Odprawy są to szczególne świadczenia wypłacane w określonych prawem sytuacjach związanych z odejściem pracownika z zakładu pracy, np. w związku z przejściem na emeryturę lub rentę czy w wyniku mających miejsce w firmie zwolnień. Zarówno odprawa emerytalno-rentowa, jak i ekonomiczna powinna być wypłacona pracownikowi w dniu rozwiązania umowy o pracę, a w razie zbiegu prawa do obu tych świadczeń przysługuje każde z nich w pełnej wysokości. Podstawy nabycia do nich prawa są bowiem od siebie zupełnie niezależne.

[srodtytul]Dla emeryta lub rencisty[/srodtytul]

Pracownikowi, który spełnia warunki do nabycia prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy i którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na takie świadczenie, przysługuje odprawa pieniężna (art. 92[sup]1[/sup] § 1 k.p.). Potocznie jest ona zwana odprawą emerytalno-rentową. Warunek, który podwładny musi spełnić, aby ją otrzymać, to ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Sam tryb rozwiązania stosunku pracy nie ma zatem znaczenia (np. za porozumieniem stron, za wypowiedzeniem dokonanym przez jedną ze stron stosunku pracy). Najważniejsze jest to, aby w związku z ustaniem umowy pracownik przeszedł na świadczenie emerytalne lub rentowe. Odprawa przysługuje również bez względu na:

- rodzaj umowy o pracę (umowa na czas określony czy nieokreślony),

- zakres niezdolności do pracy (częściowa czy całkowita niezdolność do pracy),

- przyczynę niezdolności do pracy (niezdolność do pracy z ogólnego stanu zdrowia, w związku z chorobą zawodową lub wypadkiem przy pracy),

- rodzaj emerytury (powszechna czy wcześniejsza).

Odprawa powinna być wypłacona w wysokości miesięcznego wynagrodzenia liczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy. Pracodawca może jednak w przepisach wewnątrzzakładowych przyjąć, że będzie wyższa.

[srodtytul]Musi być związek [/srodtytul]

Prawo do odprawy emerytalnej należy oceniać na dzień rozwiązania stosunku pracy (por. [b]wyrok SN z 20 września 2005 r., II PK 20/05[/b]). Zatem jeśli w ostatnim dniu zatrudnienia pracownik nie nabył jeszcze prawa do emerytury, ponieważ nie osiągnął wymaganego wieku lub stażu pracy, to nie nabędzie prawa do odprawy. Rozwiązanie umowy w takim przypadku nie może być uznane za rozwiązanie w związku z przejściem przez pracownika na emeryturę (por. [b]uchwała SN z 3 marca 1989 r., III PZP 7/89 oraz wyrok SN z 16 listopada 2000 r., I PKN 81/00[/b]).

Art. 92[sup]1[/sup] § 1 k.p. zawiera zwrot „przejście na emeryturę”, który oznacza zamianę statusu pracownika lub pracownika emeryta na status wyłącznie emeryta. Odprawa przysługuje, gdy pracownik w związku z tym, że chce korzystać z uprawnień emerytalnych, rozwiązuje umowę o pracę i staje się wyłącznie emerytem, nawet jeśli już wcześniej pobierał to świadczenie [b](wyrok SN z 11 października 2007 r., III PK 40/07).[/b]

Prawo do odprawy pracownik nabywa dopiero w chwili ustania stosunku pracy. Zatem kontynuacja zatrudnienia po przyznaniu świadczenia z ZUS i jego pobieranie nie oznacza przejścia na emeryturę (rentę) i nie uprawnia do wypłaty odprawy. Pracownik, który pobiera świadczenie w trakcie zatrudnienia, nabywa prawo do odprawy po ustaniu zatrudnienia [b](wyrok SN z 4 czerwca 2002 r., I PKN 346/01)[/b], ale samo korzystanie z uprawnień emerytalnych w czasie trwania zatrudnienia nie powoduje utraty prawa do odprawy w chwili, gdy nastąpi rozwiązanie stosunku pracy [b](wyrok SN z 6 maja 2003 r., I PK 223/02)[/b].

[srodtytul]Data decyzji bez znaczenia[/srodtytul]

Na prawo do odprawy nie ma wpływu to, czy ZUS wyda decyzję o przyznaniu świadczenia (emerytury lub renty) przed czy po rozwiązaniu z pracownikiem stosunku pracy. Jeśli pracownik wypowie umowę, a następnie ZUS przyzna mu rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą, która rozpoczęła się przed upływem okresu wypowiedzenia i trwała nieprzerwanie do chwili wyczerpania okresu zasiłkowego, nabywa prawo do odprawy [b](wyrok SN z 4 czerwca 1991 r., I PZP 17/91)[/b]. Powinien ją też otrzymać pracownik, którego umowa rozwiązała się z upływem czasu, na który była zawarta, a który bezpośrednio po rozwiązaniu umowy przeszedł na rentę. Warunkiem jednak jest to, aby renta była przyznana w związku z chorobą (po wyczerpaniu okresu zasiłkowego) powstałą jeszcze w trakcie zatrudnienia [b](wyrok SN z 7 stycznia 2000 r., III ZP 18/99).[/b]

Odprawa rentowa nie przysługuje w sytuacji, gdy pracownik nabywa prawo do renty rodzinnej [b](wyrok SN z 9 grudnia 1999 r., I PKN 408/99)[/b], ponieważ renta rodzinna jest innym świadczeniem niż renta, o której mowa w art. 92[sup]1[/sup] § 1 k.p., który odnosi się wprost do renty z tytułu niezdolności do pracy.

[srodtytul]Jednorazowy charakter[/srodtytul]

Odprawa emerytalno-rentowa przysługuje raz w życiu (art. 92[sup]1[/sup] § 2 k.p.). Jeśli pracownik ją otrzymał, a następnie ponownie podjął zatrudnienie, to przy rozwiązaniu z kolejnym pracodawcą umowy w związku z przejściem na emeryturę odprawa nie zostanie mu już wypłacona. Wyjątkiem od tej zasady jest przypadek, gdy pracodawca w przepisach wewnątrzzakładowych przewidzi możliwość wielokrotnego uzyskiwania przez pracownika takiej odprawy [b](wyrok SN z 5 czerwca 2007 r., I PK 58/07)[/b].

Jeśli natomiast pracownik pracuje jednocześnie u kilku pracodawców, to w momencie rozwiązania stosunku pracy może wybrać tego pracodawcę, który odprawę będzie mu zobowiązany wypłacić [b](wyrok SN z 9 stycznia 2001 r. I PKN 172/00).[/b]

[ramka][b]Przykład[/b]

Pan Andrzej był zatrudniony w firmie Y na podstawie umowy na czas określony do 31 maja. Od 1 stycznia przebywał na zwolnieniu lekarskim i pracodawca nie podpisał z nim kolejnej umowy. Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego ZUS przyznał panu Andrzejowi świadczenie rehabilitacyjne na trzy miesiące, a po tym okresie – rentę z tytułu niezdolności do pracy na rok. Ponieważ renta została przyznana w związku z częściową niezdolnością do pracy w firmie, która powstała jeszcze w firmie Y, pracodawca ten był zobowiązany do wypłaty odprawy rentowej. Po roku pan Andrzej zatrudnił się w następnej firmie Z, w której przepracował trzy lata, a następnie rozwiązał umowę na mocy porozumienia stron, w związku z przejściem na rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Pracodawca prawidłowo odmówił mu wypłaty tegoż świadczenia, decyzję uzasadniając tym, że już raz w życiu pan Andrzej odprawę otrzymał.[/ramka]

[srodtytul]Ze zwolnień grupowych[/srodtytul]

Odprawa ekonomiczna jest świadczeniem wypłacanym na podstawie[link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=152767CB4F397CD76297C2C5283AC5D9?id=169524] ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (DzU nr 90, poz. 844 ze zm., dalej ustawa o zwolnieniach grupowych)[/link]. Przepisy tej ustawy uzależniają nabycie prawa do odprawy od spełnienia jednocześnie następujących przesłanek:

- pracodawca zatrudnia powyżej 20 pracowników – przy czym stan zatrudnienia należy ustalać w momencie wypowiadania umowy o pracę,

- stosunek pracy rozwiązuje się z przyczyn niedotyczących pracownika, np. likwidacja stanowiska pracy, zmniejszenie zatrudnienia, reorganizacja firmy.

Odprawa jest wypłacana zarówno przy zwolnieniach grupowych, jak i przy tzw. zwolnieniach indywidualnych, na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych. Oczywiście pod warunkiem, że pracodawca zwalnia zatrudnionego z przyczyn niedotyczących pracowników, jeśli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron.

[srodtytul]Przyczyna niedotycząca pracownika[/srodtytul]

Pracownik, z którym rozwiązano umowę z powodów leżących po jego stronie, nie ma prawa do odprawy ekonomicznej czy też innych uprawnień wynikających z przepisów wewnątrzzakładowych związanych ze zwolnieniami pracowników wynikającymi z restrukturyzacji [b](wyrok SN z 3 października 2008 r., II PK 48/08)[/b].

Jednak wskazanie przez pracodawcę nieprawdziwej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi, który faktycznie został zwolniony z pracy z przyczyn nieleżących po jego stronie, nie pozbawia go prawa do odszkodowania z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę oraz prawa do odprawy ekonomicznej[b] (wyrok SN z 26 stycznia 2000 r., I PKN 499/99)[/b].

Przyczyna niedotycząca pracownika może również zaistnieć w sytuacji, gdy umowa rozwiązała się w wyniku wypowiedzenia zmieniającego warunki płacy, których pracownik nie przyjął, gdyż nowo zaproponowane warunki doprowadziłyby do radykalnego obniżenia jego wynagrodzenia przy pozostawieniu bez zmian wymagań związanych z pracą i zakresu obowiązków [b](wyrok SN z 16 listopada 2000 r., I PKN 79/00)[/b].

W sytuacji, gdy pracownik, z którym pracodawca rozwiązał umowę z przyczyn nieleżących po stronie pracownika, będzie podnosił w sądzie pracy to, że podana przez pracodawcę przyczyna rozwiązania umowy o pracę jest pozorna, to wskutek wyroku stwierdzającego niezgodność z prawem oświadczenia woli pracodawcy wypłacona pracownikowi z dniem odejścia z pracy odprawa staje się świadczeniem nienależnym. Ustalenie w toku procesu sądowego braku przyczyn niedotyczących pracownika, które uzasadniałyby wypowiedzenie powodowi umowy o pracę, jest przecież jednoznaczne z uznaniem bezpodstawności wypłaty odprawy ekonomicznej. Odprawa przysługuje tylko wówczas, gdy rozwiązanie umowy o pracę następuje z przyczyn niedotyczących pracownika[b] (wyrok SN z 5 października 2007 r., II PK 29/07).[/b]

[srodtytul]Za porozumieniem lub wypowiedzeniem[/srodtytul]