Procedura tax free: fiskus lekceważy zwrot VAT podróżnemu

Oddanie VAT podróżnemu, niemającemu miejsca zamieszkania na terytorium UE, w związku z wywozem towarów poza granice Unii, uprawnia sprzedawcę do zastosowania stawki zero proc. VAT do sprzedaży dla takiej osoby. Procedura tax free ma zapobiegać obciążaniu sprzedawcy podwójnym kosztem podatku – raz w postaci zwrotu VAT podróżnemu, a następnie poprzez opodatkowanie dostawy na jego rzecz. Lekceważąc zasadę jednokrotnego opodatkowania, organy często uznają, że podróżny nie był uprawniony do zwrotu VAT, a co za tym idzie, sprzedawca nie mógł zastosować zerowej stawki podatku.

Zwrot VAT przysługuje podróżnym, którzy wywożą zakupione na terytorium UE towary w bagażu osobistym nie później niż w ostatnim dniu trzeciego miesiąca następującego po miesiącu zakupu towarów, a urząd celny potwierdzi na dokumencie wywozu (tzw. deklaracji tax free) wywóz tych towarów poza terytorium UE. Do dostawy towarów, od której zwrócono VAT podróżnemu, sprzedawca stosuje stawkę zero proc. VAT.

Organy zarzucają sprzedawcom nieprawidłowości w realizowaniu zwrotów VAT, a co za tym idzie, kwestionują prawo do zastosowania zerowej stawki podatku. Zarzuty te dotyczą często:

1. niewykazania na deklaracjach tax free dokładnego miejsca zamieszkania podróżnego,

2. braku oceny, czy podróżny nabył towary w celach handlowych,

3. niespełnienia warunków formalnych polegających na zgłoszeniu sprzedaży tax free do naczelnika urzędu skarbowego.

W paszporcie nie ma miejsca zamieszkania

Status podróżnego ma osoba fizyczna niemająca stałego miejsca zamieszkania na terytorium UE. Stałe miejsce zamieszkania podróżnego ustala się na podstawie paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość. Na mocy rozporządzenia ministra finansów ?z 28 marca 2011 r. w sprawie określenia wzorów: znaku informującego podróżnych ?o możliwości zakupu w punktach sprzedaży towarów, od których przysługuje zwrot podatku od towarów i usług, oraz stempla potwierdzającego wywóz towarów poza terytorium Unii Europejskiej, a także określenia niezbędnych danych, które powinien zawierać dokument będący podstawą do dokonania zwrotu podatku podróżnym (tekst jedn. DzU z 2014 r., poz. 426), deklaracja tax free powinna zawierać adres podróżnego tj.:

a) kraj,

b) miejscowość,

c) nazwę ulicy,

d) numer domu, lokalu.

Paszport jest podstawowym dokumentem tożsamości, który uprawnia do przekroczenia granicy Polski i przebywania obcokrajowca na terytorium Polski. Chodzi oczywiście o obcokrajowców pochodzących spoza terytorium UE.

Kontrola tożsamości obcokrajowca w trakcie wjazdu do Polski i wyjazdu z Polski następuje zwykle na podstawie jednego dokumentu. Zazwyczaj tym dokumentem jest paszport. Dostarcza on podstawowych informacji o cudzoziemcu i przyjmuje się, że dane wynikające z paszportu są prawdziwe. Regułę tę stosuje się również w procedurze tax free.

Z paszportu nie wynika jednak miejsce stałego zamieszkania. Informacje ?o kraju wydania, obywatelstwie i miejscu urodzenia podróżnego zawarte w tym dokumencie niewątpliwie są pomocne przy ustaleniu miejsca zamieszkania podróżnego, jednak nie dostarczają kompletu danych o adresie podróżnego.

W praktyce zdarza się, że niektórzy podróżni posiadają zezwolenie na przekraczanie granic państwowych w ramach małego ruchu przygranicznego. W dokumencie takim znajduje się adres zamieszkania podróżnego. Nieposiadanie zezwolenia lub innego dokumentu tożsamości, ?z którego wynikałoby miejsce zamieszkania, nie oznacza jednak, że podróżny nie ma prawa do zwrotu VAT.

Wystarczy oświadczenie

Aby zrealizować zwrot VAT, należałoby od podróżnych oczekiwać, że zadeklarują, gdzie posiadają stałe miejsce zamieszkania. Wymóg taki wprawdzie nie wynika z przepisów. Jednak w świetle wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej sprzedawca, chcąc zwrócić VAT podróżnemu, a co za tym idzie, zastosować stawkę zero proc. VAT do sprzedaży podróżnemu, powinien przedsięwziąć wszelkie środki, których racjonalnie można od niego oczekiwać, w celu zagwarantowania, że nie dojdzie do nieuprawnionego skorzystania z procedury tax free kwalifikującego się do nadużycia/oszustwa podatkowego. Przy rozstrzygnięciu, jakimi obowiązkami można obciążyć sprzedawców, należy mieć na uwadze zasadę proporcjonalności (por. TSUE w wyroku w sprawie C-47-96 Molenheide i in. oraz ?w wyroku w sprawie C-409/04 Teleos i in.).

Odbieranie oświadczeń od obcokrajowców wydaje się stosunkowo nieuciążliwą ?i wystarczającą drogą do rozstrzygnięcia o statusie podróżnego. Oświadczenie ?o miejscu zamieszkania podróżnego poza terytorium UE, z którym dane zawarte ?w paszporcie lub innym dokumencie tożsamości nie są sprzeczne, uprawniałoby zatem podróżnego do ubiegania się o zwrot VAT.

Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w doktrynie. ?J. Kamiński w „Komentarzu do ustawy VAT" z 2005 r., zauważając problem ustalania miejsca zamieszkania na podstawie paszportu, stwierdził, że dla potrzeb procedury tax free należy przyjąć adres podany przez samego podróżnego.

Nieumieszczenie na deklaracji tax free adresu zamieszkania podróżnego nie jest przeszkodą do zrealizowania zwrotu VAT. Taki wniosek można wyciągnąć z lektury wyroku WSA w Białymstoku ?z 29 czerwca 2005 r. (I SA/Bk 128/ 05).

Niektóre elementy ?są niezastąpione

Sąd ten stanął na stanowisku, że nie da się zastąpić innymi dowodami następujących elementów dokumentu tax free:

- ?podpis wystawcy dokumentu tax free,

- ?kwota podatku zapłaconego przy dostawie towaru,

- ?potwierdzenie wywozu towaru za granicę przez urząd celny w postaci zaopatrzonego w numerator stempla oraz

- ?paragon z kasy rejestrującej.

Inne elementy dokumentu tax free, w tym adres zamieszkania podróżnego, mają na celu jedynie usprawnienie kontroli systemu zwrotów podatku podróżnym. Same ?w sobie nie stanowią nowych materialno-prawnych warunków zastosowania przez sprzedawcę zerowej stawki VAT.

Dyrektywa VAT nie warunkuje przyznania podróżnemu zwrotu VAT od podania na deklaracji tax free jego dokładnego miejsca zamieszkania (poprzez podanie ulicy, numeru domu i miejscowości). Ustalenie takich danych – w myśl rozporządzenia – nie jest zatem warunkiem koniecznym do skorzystania ?z procedury tax free. W rezultacie podanie w deklaracji ?tax free niepełnego adresu zamieszkania podróżnego ustalonego na podstawie paszportu i jego uzupełnienie poprzez ustne oświadczenie podróżnego nie jest przeszkodą do zrealizowania zwrotu VAT.

Przykład

Sprzedawca ustalił na podstawie paszportu i ustnego oświadczenia podróżnego, ?że mieszka on ?na Ukrainie w miejscowości Yavoriv. W związku z tym sprzedawca wpisał na deklaracji tax free w polu adres zamieszkania: Ukraina, Yavoriv.

Urząd celny potwierdził tożsamość podróżnego na deklaracji tax free, przybijając stosowną pieczęć.

Brak podania na deklaracji ?tax free nazwy ulicy, numeru domu czy lokalu nie przekreśla prawa podróżnego do otrzymania zwrotu VAT.

Cele handlowe

Organy podatkowe argumentują, że zwrot VAT nie należy się podróżnemu, który nabył towary w celach handlowych. Podstawą tej argumentacji jest słownikowa interpretacja pojęcia „bagaż osobisty". Fiskus przyjmuje, że bagaż osobisty powinien mieć charakter okazjonalny ?i składać się wyłącznie z towarów przeznaczonych do własnego użytku podróżnego lub jego rodziny lub na prezenty.

Ustawa o podatku od towarów i usług zawiera definicję bagażu osobistego ?w przepisach dotyczących importu towarów. Przez bagaż osobisty rozumie się tu cały bagaż, który podróżny jest w stanie przedstawić organom celnym, wjeżdżając na terytorium kraju, jak również bagaż, który przedstawi on później organom celnym, pod warunkiem przedstawienia dowodu, że bagaż ten był zarejestrowany jako bagaż towarzyszący ?w momencie wyruszenia ?w podróż przez przedsiębiorstwo, które było odpowiedzialne za jego przewóz. Definicję tę należy stosować odpowiednio do wywozu towarów przez podróżnego.