Podatnik nie może odliczać VAT, gdy stosował zwolnienie

Mikołaj ?Paja, konsultant w Deloitte Doradztwo Podatkowe ?sp. z o.o. ?(biuro w Warszawie)

W opisanej sprawie NSA słusznie zastosował tezy płynące z orzeczenia TSUE z 28 listopada (C-319/12). Orzeczenie to wpływa nie tylko na sytuację skarżącej spółki, ale również wielu innych podatników, którzy do tej pory stosowali zwolnienie niezgodne z prawem unijnym, jednocześnie korzystając z prawa do odliczenia (są to m.in. firmy szkoleniowe, spółdzielnie, spółki świadczące usługi badawczo-rozwojowe).

Należy zauważyć, że przy rozliczaniu się w ten sposób dochodzi do sytuacji, ?w której zwolnienie niezgodne z prawem UE jest traktowane de facto na takich samych zasadach jak zwolnienie ?z prawem do odliczenia, tj. odrębna ?od zwykłego zwolnienia instytucja, której celem jest to, by ani podatnik, ani odbiorca świadczenia nie ponosili ekonomicznego ciężaru podatku. Stosując zwykłe zwolnienie, podatnicy ?co do zasady tracą prawo do odliczenia, co najczęściej prowadzi do tego, że ciężar nieodliczonego VAT ponoszą konsumenci, gdyż jest on zawarty ?w cenie końcowego dobra lub usługi. Funkcjonowanie na rynku podmiotów korzystających ze zwolnienia ?z zachowaniem prawa do odliczenia mogłoby prowadzić do zaburzenia konkurencji. TSUE nie zawarł w swoim wywodzie takiej argumentacji, odwołując się przede wszystkim do literalnej wykładni art. 168 dyrektywy VAT. Zarysowany przeze mnie problem powinien jednak wskazywać, że zarówno organy podatkowe, jak i sądy mogły ?mieć świadomość, że linia orzecznicza, ?w której przyjęto, że dopuszczalne jest stosowanie zwolnienia z zachowaniem prawa do odliczenia, może być niezgod-?na z zasadami unijnego systemu VAT. Polskie sądy wyciągały zbyt daleko idące wnioski z orzeczenia C-150/99 (Lindöpark). Warto przypomnieć, ?że Trybunał rozstrzygał tam jedynie ?o przesłankach odpowiedzialności odszkodowawczej państwa przy ?zbyt szeroko zakrojonym zwolnieniu ?w prawie krajowym.

Niestety wielu podatników, którzy kierowali się orzecznictwem polskich sądów, będzie zmuszonych do złożenia korekty. W tym kontekście trzeba się zastanowić, jak powinna ona zostać dokonana. W mojej ocenie należy przychylić się do poglądu, zgodnie ?z którym jeżeli podatnik wykonuje świadczenia nieprawidłowo zwolnione ?z VAT na podstawie polskiej ustawy, to może stosować to zwolnienie, tracąc prawo do odliczenia, bądź odnosząc się bezpośrednio do prawa unijnego, nie korzystać ze zwolnienia, zachowując jednak możliwość odliczenia. Istnienie takiej alternatywy byłoby dobre ?z punktu widzenia podatników, którzy otrzymali wysokie zwroty podatku ?– będą oni zmuszeni pomniejszyć te kwoty o wartość podatku należnego, jednak w wielu przypadkach wciąż będzie to korzystniejsze niż zastosowanie zwolnienia.

Wyrok TSUE z 28 listopada 2013 r. zmusza również do pochylenia się nad kwestią zakresu odpowiedzialności odszkodowawczej państwa z tytułu błędnej transpozycji zwolnienia okreś-?lonego w Dyrektywie VAT. Trzeba mieć na uwadze, że nie powinna się ona ogra-?niczać tylko do utraconej możliwości otrzymania zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Straty mogą wiązać się również m.in. z tym, że świad-?czenia, w których nie jest wykazany poda-?tek należny, niekiedy mogą być nieatrak-?cyjne z punktu widzenia kontrahentów, którym przysługuje prawo do odliczenia.