W kwietniu 2013 r. spółka jawna kupiła złom u jednego z kontrahentów. Zakup ten został przez kontrahenta udokumentowany fakturą bez VAT z wyrazami „odwrotne obciążenie". Spółka jawna rozliczyła VAT należny z tytułu dostawy złomu oraz odliczyła ten podatek jako podatek naliczony w deklaracji VAT-7 za kwiecień 2013 r. Przez pomyłkę faktura ta nie została przez spółkę opłacona (termin płatności upłynął 30 maja 2013 r.). Czy w związku z tym spółka stała się w październiku 2013 r. obowiązana do skorygowania odliczonego podatku? – pyta czytelnik.
Jak od 1 stycznia 2013 r. stanowi art. 89b ust. 1 ustawy o VAT, w przypadku nieuregulowania należności wynikającej z faktury dokumentującej dostawę towarów lub świadczenie usług na terytorium kraju w terminie 150 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze, dłużnik jest obowiązany do korekty odliczonej kwoty podatku wynikającej z tej faktury, w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 150 dzień od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy dłużnik uregulował należność najpóźniej w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w którym upłynął 150 dzień od dnia upływu terminu płatności tej należności (art. 89b ust. 1a ustawy o VAT).
W art. 89b ust. 1 ustawy o VAT mowa jest więc o korekcie odliczonej kwoty podatku wynikającej z faktury. Jest to o tyle istotne, że w przypadku dostaw towarów, dla których podatnikiem jest nabywca, dostawcy nie wystawiają faktur zawierających kwoty VAT. W konsekwencji, w przypadku zakupów towarów, dla których podatnikiem jest nabywca (w tym zakupów towarów wymienionych w załączniku nr 11 do ustawy o VAT), podatnicy nie otrzymują faktur, z których wynikają kwoty podatku. Nie można w tej sytuacji uznać, że kwoty podatku należnego z tytułu dostaw towarów, dla których podatnikiem jest nabywca (kwoty te stanowią kwoty podatku naliczonego na podstawie art. 86 ust. 2 pkt 4 lit. b ustawy o VAT), są odliczonymi kwotami podatku wynikającymi z faktury, o których mowa w art. 89b ust. 1 ustawy o VAT.
Nietypowa sytuacja
Za wykładnią taką przemawiają również względy celowościowe. Należy bowiem zauważyć, że obowiązek korekty podatku odliczonego uregulowany w art. 89b ust. 1 ustawy o VAT nie jest typową sankcją. Istnienie tego obowiązku związane jest z tym, że wierzyciele na podstawie art. 89a ustawy o VAT uprawnieni są, co do zasady, do korekty polegającej na zmniejszeniu podatku należnego. Istnienie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT chroni zatem interes Skarbu Państwa przez zapobieżenie sytuacji, w której wierzyciel odzyska VAT (zmniejszając kwotę podatku należnego), a dłużnik zachowa prawo do odliczenia tego podatku.
W przypadku dostaw towarów, dla których podatnikiem jest nabywca, uzyskanie przez podatnika (nabywcę) prawa do zmniejszenia podatku należnego nie jest możliwe. Nie ma zatem powodu, aby zobowiązywać tego podatnika do zmniejszenia podatku odliczonego na podstawie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT.
