Przedsiębiorstwa, których podstawowa działalność jest zwolniona z [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=172827]VAT[/link](przykładowo banki, towarzystwa ubezpieczeń, szkoły), często w ogóle nie odliczają podatku naliczonego.
Ponieważ VAT naliczony związany z czynnościami zwolnionymi, co do zasady, nie podlega odliczeniu, praktyka taka jest prawidłowa. Niemniej przepisy o VAT przewidują pewne możliwości optymalizacji także w tym zakresie.
[srodtytul]Przy dwóch rodzajach działalności[/srodtytul]
Mogą z nich skorzystać przede wszystkim podatnicy, którzy oprócz działalności zwolnionej z VAT świadczą usługi opodatkowane (przykładowo uczelnia wynajmuje obiekty sportowe bądź też udostępnia powierzchnię reklamową). W takim wypadku podstawową zasadą jest tzw. bezpośrednia alokacja, tj. przyporządkowanie podatku naliczonego do transakcji dającej prawo do odliczenia (przede wszystkim transakcji opodatkowanej). Zatem, jeżeli dany wydatek można przyporządkować tylko do czynności dającej prawo do odliczenia (przykładowo wydatki na ustawienie konstrukcji, na której umieszczane będą reklamy), można odliczyć cały VAT naliczony z nim związany (z uwzględnieniem szczególnych zasad odliczania przy nabyciu środków trwałych).
Gdy bezpośrednia alokacja nie jest możliwa (przykładowo gdy VAT naliczony dotyczy usługi najmu powierzchni biurowej, na której prowadzona jest zarówno działalność opodatkowana, jak i zwolniona z VAT), podatnik stosuje rozliczenie za pomocą tzw. współczynnika sprzedaży (jest to stosunek wartości sprzedaży dającej prawo do odliczenia podatku do całej sprzedaży).