Nie tylko Polska ma problemy z VAT

Rz: Po czterech latach od wejścia Polski do UE wciąż mamy problemy z VAT. Można wskazać wiele przepisów, które wydają się sprzeczne z dyrektywą w sprawie VAT. Czy inne państwa wprowadzając wspólnotowe opodatkowanie też je miały?

Ben Terra: Zdecydowanie tak. Nawet państwa członkowskie, które wprowadziły system podatku od wartości dodanej w 1968 r. i dostosowały go do VI dyrektywy, ciągle borykają się z przepisami niezgodnymi z prawem wspólnotowym. Wystarczy spojrzeć na postępowania wszczęte przez Komisję przeciwko Francji (dotyczące stawki VAT na usługi pogrzebowe), Holandii (zasady opodatkowania biur podróży), Niemcom (zwolnienie dla usług pocztowych) itd. Polska z pewnością nie będzie wyjątkiem. Poza tym przepisy wspólnotowe dotyczące VAT ciągle się zmieniają – co kilka lat przyjmowane są nowe dyrektywy, które w wielu krajach też nie są poprawnie implementowane.

Jednym z przepisów, który szczególnie krytykują polscy przedsiębiorcy, są ograniczenia w odliczaniu VAT przy nabyciu samochodów osobowych oraz paliwa do nich. Czy w innych krajach też one funkcjonują?

Tak. Przynajmniej w połowie krajów podatek naliczony przy nabyciu samochodów nie podlega w ogóle odliczeniu. Państwa członkowskie mogą ograniczać prawo do tego odliczania na podstawie tzw. klauzuli stand-still. Innymi słowy, mogą zachować ograniczenia, które obowiązywały i były stosowane przed wejściem w życie dyrektywy w sprawie VAT, tzn. przed przystąpieniem do Wspólnoty. Państwo członkowskie ma prawo liberalizować te przepisy, ale powrót do jakichkolwiek restrykcji wymaga zgody Komisji i decyzji Rady. Ostatnio Niemcy zostały upoważnione do przyjęcia uproszczonych zasad rozliczania VAT przy nabyciu samochodów osobowych i ograniczenia prawa do odliczenia do 50 proc. podatku naliczonego, chociaż wcześniej wszelkie ograniczenia prawa do odliczenia zostały zniesione.

Kolejny problem to przepisy o sankcji w VAT. Na ich podstawie podatnik, który w deklaracji zaniży zobowiązanie VAT, musi zapłacić jako swego rodzaju karę 30 proc. tego zaniżenia. W najbliższym czasie ETS zajmie się zgodnością tego przepisu z dyrektywą. Czy inne kraje stosują podobne sankcje jako zabezpieczenie interesów fiskusa?

Problem z sankcją obowiązującą w polskich przepisach nie wynika z jej wysokości (są przecież państwa członkowskie z dużo wyższymi, wręcz kosmicznymi sankcjami), ale z jej klasyfikacją jako „dodatkowe zobowiązanie podatkowe”. Na podstawie dyrektywy o VAT nadwyżka podatku naliczonego nad należnym nie rodzi obowiązku podatkowego, z którym wiązałaby się konieczność zapłaty podatku. To jest sankcja, a nie dodatkowe zobowiązanie.

Jest jeszcze jedna zasada, która zdaniem wielu ekspertów ogranicza neutralność VAT w Polsce. Z polskiej ustawy wynika, że jeśli podatnik nie może zaliczyć danego wydatku do kosztów uzyskania przychodów, to także nie ma prawa odliczyć VAT zawartego w jego cenie. Czy dyrektywa pozwala na takie generalne ograniczenie praw podatnika?

Absolutnie nie. Wystarczy odwołać się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który stwierdził: „Należy zauważyć, że konwencja OECD nie ma znaczenia, gdyż dotyczy podatków bezpośrednich, gdy tymczasem VAT jest podatkiem pośrednim” (orzeczenie w sprawie C-210/04 FCE Bank plc). Inaczej mówiąc, polski podatek dochodowy od osób prawnych nie ma nic wspólnego z VAT!

Czy doświadczenia innych krajów pozwalają mieć nadzieję, że coraz rzadziej zgodność polskich przepisów z regulacjami UE będzie budzić wątpliwości? Czy w państwach starej UE tego rodzaju problemy występują tylko incydentalnie?

Nie sądzę. Tak jak powiedziałem wcześniej, w państwach tzw. starej Unii w dalszym ciągu istnieją przepisy niezgodne z prawem wspólnotowym. Poza tym prawo to jest żywym tworem, który ulega ciągłym modyfikacjom, a za nimi muszą przyjść zmiany przepisów krajowych.

Skoro kraje UE zdecydowały, że VAT jest podatkiem zharmonizowanym, to może w przyszłości warto by zrezygnować z prawa krajowego w tym zakresie? Wtedy miejsce opodatkowania, moment powstania obowiązku podatkowego czy zasady odliczania VAT naliczonego wszędzie byłyby takie same. To niewątpliwie odległa wizja, ale czy w ogóle możliwa?