Podatnicy, którym fiskus sięgnął do kieszeni z użyciem trików proceduralnych, zyskali nowego sojusznika. Naczelna Rada Adwokacka wsparła wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie uchylenia przepisów, które pozwalają na sztuczne wydłużanie terminu przedawnienia podatków. Jeśli Trybunał Konstytucyjny przychyli się do stanowiska RPO i palestry – będzie można starać się o zwrot podatku.
Przyjaciele podatników
Złożona w TK tzw. opinia amicus curiae (przyjaciela sądu – red.) odnosi się do sprawy K 31/14, dotyczącej przepisów art. 114a kodeksu karnego skarbowego oraz art. 70 par 6 pkt 1 ordynacji podatkowej. Przepisy te umożliwiają władzom skarbowym wydłużanie okresu przedawnienia podatków poprzez wszczęcie postępowania karnego skarbowego. Choć dość rzadko dochodzi wówczas do postawienia podatnikowi konkretnych zarzutów albo skazania go, fiskus zyskuje czas na wydanie decyzji w sprawach, które bez takiego triku by się przedawniły. Zwykle po jakimś czasie wydaje decyzję nakładającą podatek z odsetkami za ponad pięć lat, a postępowanie karne skarbowe po prostu umarza.
Palestra zauważa w swoim wystąpieniu, że wszczynanie procedury karnej odbywa się w większości takich przypadków bezpodstawnie. „W większości przypadków brak jest materiału dowodowego, pozwalającego na przedstawienie podatnikowi zarzutów" – czytamy w opinii NRA. Adwokaci zwracają też uwagę, że podatnicy nie stają się stroną postępowania przygotowawczego (bo toczy się ono „w sprawie", a nie przeciwko konkretnej osobie), a tym samym nie mają skutecznej możliwości obrony przed nadużyciem organów podatkowych. Zdaniem NRA to oznacza sprzeczność z przepisem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantującej obywatelom prawo do sądu.
Problem jest tym bardziej bolesny dla podatników, że sądy administracyjne często dość mechanicznie stosują te kontrowersyjne przepisy. Zresztą nawet Trybunał zajmował się już nimi w 2012 r., ale wówczas nie zdecydował się ich obalić (sygn. P 30/11). Na dodatek sądy administracyjne często błędnie odczytywały ten wyrok i orzekały na niekorzyść podatników – zwraca uwagę NRA.
Podatek do zwrotu
Czy wniosek Rzecznika, wsparty argumentami palestry, przekona sędziów TK? Jeśli tak, to wyrok uchylający zaskarżone przepisy może mieć znaczące konsekwencje dla podatników i dla budżetu. Podatnicy będą mogli walczyć o zwrot podatków nałożonych decyzjami wydanymi w wyniku sztucznego wydłużenia terminu przedawnienia. – Ordynacja podatkowa daje bowiem możliwość wznawiania postępowań w przypadkach uchylenia przez Trybunał przepisu, na podstawie którego została wydana decyzja – przypomina Alicja Sarna, doradca podatkowy w MDDP.
Jednak nawet jeśli Trybunał stanie po stronie podatników, to nie jest oczywiste, że budżet zostanie obciążony ogromnymi zwrotami podatków. Wiele zależy bowiem od sformułowania tego wyroku. – Może się zdarzyć, że Trybunał stwierdzi niekonstytucyjność przepisów tylko w pewnym zakresie. Wówczas możliwości odzyskania podatków nałożonych w efekcie trików karnoskarbowych fiskusa mogą być ograniczone – zauważa Alicja Sarna.
Przyszłość i przeszłość do wyjaśnienia
Zaskarżone przepisy ordynacji i k.k.s. już od dawna wzbudzają emocje. Ich zniesienia chce też prezydent Bronisław Komorowski w złożonym już w Sejmie projekcie nowelizacji tych ustaw. Jeśli Sejm zgodzi się na prezydencką propozycję, to fiskus straci możliwość stosowania sztuczki z przedawnieniem dopiero w przyszłości. Uznanie tych przepisów przez TK za niekonstytucyjne sprawiłoby, że także przeszłe efekty trików skarbówki można by zniwelować.
OPINIA
Adw. Jacek Skrzydło, członek Komisji Praw Człowieka przy Naczelnej Radzie Adwokackiej
Ordynacja podatkowa przewiduje, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego w sprawie i zawiadomienie o tym podatnika, zawsze zawiesza bieg przedawnienia zobowiązania podatkowego, niezależnie od późniejszych losów wszczętego postępowania karnego (np. czy wydano wyrok skazujący czy nie). W konsekwencji ustawodawca doprowadził do tego, że jednakowo traktowani są przestępcy podatkowi i uczciwi podatnicy. W praktyce wszczynanie postępowania karnego skarbowego służy w zasadzie wyłącznie wydłużeniu terminu na dochodzenie podatków z przeszłości. Moim zdaniem przepisy art. 114a kks a zwłaszcza art. 70 par. 6 pkt 1 ordynacji podatkowej zostały uchwalone celowo, aby umożliwiać urzędnikom skarbowym obchodzenie przepisów o przedawnieniu. Niestety, niektóre składy orzekające w sądach administracyjnych bezrefleksyjnie aprobują praktykę stosowania tych przepisów przez władze skarbowe. Zupełnym kuriozum jest np. wyrok Izby Gospodarczej NSA z lipca 2014 r. (IGSK 508/13), w którym można przeczytać, że prawidłowe rozumienie wyroku TK stwierdzającego niezgodność z Konstytucją przepisu art. 70 par. 1 pkt 6 Ordynacji w poprzednim brzmieniu oznacza, że sąd administracyjny ma obowiązek stosować w dalszym ciągu niekonstytucyjny przepis. Między innymi właśnie z tych względów Adwokatura popiera wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o uznanie omawianych regulacji za sprzeczne z demokratycznym porządkiem prawnym.
