Odpowiedzialność za zaległości zależy od wartości udziału

Ewa Grzejszczyk, menedżer w Dziale Doradztwa Podatkowego firmy Deloitte

Moim zdaniem wyrok ten jest całkowicie uzasadniony. Zgodnie z art. 112 § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej nabywca składników majątku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, jeżeli ich wartość jednostkowa w dniu zbycia wynosi co najmniej 15 800 zł (w 2008 r. 16 100 zł) ponosi odpowiedzialność za zobowiązania. Zgodnie z oczywistą literalną i logiczną wykładnią tego przepisu, skoro ustawodawca posłużył się sformułowaniem „wartość jednostkowa”, niewątpliwie w przypadku nabycia pakietu składników (w szczególności udziałów) należy brać pod uwagę wartość każdego z tych składników osobno, a nie całości łącznie.

Więcej, w wypadku tak jasnej wykładni językowej odmienna interpretacja musiałaby być bardzo rzetelnie uzasadniona na gruncie wykładni celowościowej. W analizowanym przypadku nie ma żadnych przesłanek do takiej wykładni – wręcz przeciwnie – zgodnie z ugruntowanymi w doktrynie oraz orzecznictwie zasadami stosowania przepisów dotyczących odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, rozszerzająca interpretacja tych przepisów jest nieuzasadniona. W tym kontekście nieuzasadnione było twierdzenie organów podatkowych, że art. 112 § 1 pkt 3 nie jest doprecyzowany, a argument odwołujący się do zwyczajowej wartości udziałów w obrocie gospodarczym należy uznać za całkowicie chybiony. Na marginesie warto zauważyć, że organy podatkowe niektórych krajów europejskich w podobnej sytuacji zazwyczaj stosują tzw. wykładnię substance over form (czyli ocenę skutków podatkowych pod kątem istoty ekonomicznej, a nie formy prawnej transakcji; w tym wypadku zasada ta prowadziłaby do uznania, że dopóki z punktu widzenia ekonomicznego nie ma znaczenia, czy nabyto jeden udział za więcej niż 15 800 zł, czy kilka za mniej niż 15 800 zł za każdy, podatnik odpowiada za zobowiązania podatkowe zbywcy). Polski system podatkowy nie przewiduje jednak takiego mechanizmu.