Jak wynika z art. 144 ustawy z 9 czerwca 2011 roku prawo geologiczne i górnicze, właściciel nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Może on jednak żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody, na zasadach określonych ustawą. Jednocześnie przepis stosuje się odpowiednio do innych podmiotów, których prawa majątkowe są zagrożone ruchem zakładu górniczego."
Powołany przepis stanowi wyjątek od zasady wskazanej w treści przepisu art. 439 k.c., a także wyłącza roszczenie negatoryjne właściciela określone w art. 222 § 2 k.c. (R. Mikosz, Odpowiedzialność za szkody ..., s. 73). Chodzi o to, że osoba, której wskutek zachowania się innej osoby, w szczególności wskutek braku należytego nadzoru nad ruchem kierowanego przez nią przedsiębiorstwa lub zakładu albo nad stanem posiadanego przez nią budynku, lub innego urządzenia, zagraża bezpośrednio szkoda, może żądać, ażeby osoba ta przedsięwzięła środki niezbędne do odwrócenia grożącego niebezpieczeństwa, a także właściciel nie może żądać zaprzestania naruszeń, ingerujących we własność jego nieruchomości. Takie uregulowania prawne w sposób daleko idący ingerują w zasadę własności nieruchomości.
Szkodę trzeba naprawić
Jednakże, mimo iż właściciele nieruchomości położonych na terenie objętym koncesją zakładu górniczego nie posiadają prawnych narzędzi do żądania zaprzestania prowadzenia eksploatacji górniczej przez zakład górniczy, to zakład górniczy jest zobowiązany (jak każdy sprawca szkody), do naprawienia następstw powstałych w wyniku jego działania.
Co jednak bardziej istotne dla właścicieli nieruchomości, oprócz następczego usuwania powstałych szkód, zakład górniczy zobowiązany jest również do zapobieżenia powstaniu szkód, zwanego również „profilaktyką", która ma uchronić przed ich powstaniem lub minimalizacją zakresu szkody. Ta „profilaktyka" przejawia się przede wszystkim w obowiązku zabezpieczenia budynków, które powinno nastąpić przed wystąpieniem wpływów tj. przed rozpoczęciem eksploatacji górniczej. Zabezpieczenie dotyczy każdego rodzaju budynku, a nie tylko budynków mieszkalnych, gdyż przepisy prawa nie wprowadzają jakichkolwiek rozróżnień w tym zakresie, bez względu na przeznaczenie budynku.
Odpowiedzialność projektanta
Zgodnie z przepisami prawa, nowopowstały budynek należy zabezpieczyć przed skutkami eksploatacji górniczej już na etapie jego wznoszenia. Aby móc wznieść nowy budynek należy w pierwszej kolejności uzyskać opinię geologiczno-górniczą, która określać będzie kategorię przewidywanych oddziaływań (szkód) górniczych na terenie nieruchomości gruntowej. Na tej podstawie projektant opracowuje inwestorowi stosowny sposób zabezpieczania budynku (np. w postaci płyty fundamentowej lub „rusztu"). Co istotne, to właśnie na projektancie ciąży odpowiedzialność za przyjęcie właściwego sposobu zabezpieczeń. Najczęściej przyjmowanym rozwiązaniem technologicznym jest posadowienie budynku na tzw. płycie fundamentowej, która co prawda jest jednym z droższych z możliwych do zastosowania rozwiązań, jednakże w większym stopniu zabezpiecza budynek przed skutkami eksploatacji górniczej.
