Etat związkowca nie zawsze chroniony

Nieuzasadnione byłoby przywrócenie do pracy np. działacza związkowego notorycznie nadużywającego alkoholu, pod którego wpływem wygłasza negatywne i obraźliwe uwagi pod adresem swych przełożonych i współpracowników. Tak też wskazywał SN w wyroku z 13 maja 1998 r. (I PKN 106/98) podnosząc, że zastosowanie art. 8 k.p. wobec osoby pełniącej funkcję w zakładowej organizacji związkowej, która rażąco naruszyła podstawowe obowiązki pracownicze i z którą rozwiązano umowę o pracę w trybie art. 52 k.p. z naruszeniem prawa, oznacza, że w miejsce żądanego przywrócenia do pracy możliwe jest zasądzenie – na podstawie art. 4771 § 2 k.p.c. – odszkodowania przewidzianego w art. 56 k.p. Poglądy SN są więc już w tym zakresie ugruntowane.

Przeciwko represjom

Takie ujęcie art. 8 k.p. znacznie rozszerza zakres oceny dokonywanej przez sąd, a także powoduje istotne ograniczenie ochrony działaczy związkowych. Ochrona wynikająca z art. 32 ustawy o związkach zawodowych nie ma bowiem charakteru absolutnego. Powinna chronić działaczy z tego powodu, że wskutek aktywności związkowej mogą popadać w konflikty z pracodawcą.

Jeśli jednak rozwiązanie stosunku pracy nie ma żadnego związku z działalnością związkową, przyczyny rozwiązania umowy są uzasadnione, a wybór pracownika do zwolnienia prawidłowy (bo np. wybrano najmniej przydatną osobę), to niezasadne byłoby przywrócenie go do pracy tylko z powodu jego działalności związkowej. Tym bardziej byłoby to niesłuszne, gdyby przywrócenie związkowca do pracy zmuszało pracodawcę do rozwiązania umowy z inną osobą, niekorzystającą z takiej ochrony zatrudnienia. Taka sytuacja prowadziłaby bowiem faktycznie do dyskryminacji innych pracowników z powodu braku ich przynależności związkowej.

Przykład

Pani Anna była zatrudniona w magazynie firmy, który decyzją pracodawcy podlegał likwidacji. Kobieta była działaczką związkową, a jej zatrudnienie podlegało szczególnej ochronie. Szef zwrócił się do zarządu związku zawodowego o udzielenie zgody na rozwiązanie z nią umowy o pracę. Wskazał, że magazyn ulega likwidacji, a pani Anna jest najmniej przydatnym pracownikiem. Nie można też zatrudnić jej w drugim magazynie, gdzie jest pełna obsada. Związek zawodowy nie wyraził zgody na zwolnienie pani Anny. Mimo braku tej zgody pracodawca wypowiedział umowę pani ?Annie. Pracownica złożyła odwołanie do sądu, domagając się przywrócenia do pracy. ?W odpowiedzi na pozew pracodawca wskazał, że przywrócenie pani Anny do pracy skutkowałoby koniecznością zwolnienia bardziej przydatnych pracowników zatrudnionych ?w drugim magazynie. Sąd uznał, że pracodawca naruszył przepisy ?o wypowiadaniu umów o pracę, dlatego zasądził od niego odszkodowanie na rzecz pani Anny. Równocześnie jednak przyjął, że przywrócenie jej do pracy byłoby sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczenie prawa, gdyż wypowiedzenie umowy nie miało żadnego związku z działalnością związkową. Nieuzasadnione byłoby więc uprzywilejowanie kobiety w stosunku do innych, lepszych pracowników.

Autor jest sędzią Sądu Okręgowego w Kielcach

Nieuzasadnione uprzywilejowanie

Warto też zwrócić uwagę na inne aspekty oceny żądania przywrócenia do pracy ze względu na sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. W ważnym wyroku z 8 marca 2012 r. (III PK 52/11) Sąd Najwyższy podkreślił, że stosowanie klauzuli z art. 8 k.p. nie może być ograniczane tylko do ciężkiego naruszenia obowiązków pracownika. W uzasadnieniu wyroku dodał ponadto, że działalność związkowa nie może być pretekstem nieuzasadnionego uprzywilejowania podwładnego w sferach niedotyczących działalności związkowej. W praktyce oznacza to, że sąd pracy może nie uwzględnić żądania przywrócenia do pracy szczególnie chronionego związkowca nie tylko wtedy, gdy jego rażące zachowanie przemawia przeciwko jego powrotowi do pracy, ale także i w innych przypadkach – gdy byłoby to sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.