Nieważności komunalizacji nie uprawnia do wykreślenia z księgi wieczystej

W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej ?a rzeczywistym stanem prawnym osoba uprawniona może żądać usunięcia takiej niezgodności ?(art. 10 ust. 1 u.k.w.h.). Wpis potrzebny do usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu lub innymi odpowiednimi dokumentami (art. 31 ust. 2 u.k.w.h.). Każda sprawa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym jest sprawą ?o ustalenie, co oznacza, że zachodzi w niej potrzeba wykazania przez powoda, że posiada on interes prawny w ustaleniu rzeczywistego stanu prawnego. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (wyrok SN z 10 października ?1985 r., II CR 281/85) powód nie ma takiego interesu m.in. wówczas, gdy dysponuje dokumentami, które w postępowaniu wieczystoksięgowym stanowią podstawę wpisu do księgi wieczystej. Dopiero w przypadku braku takich dokumentów po stronie powoda istnieje interes prawny w uzyskaniu korzystnego wyroku na podstawie art. 10 u.k.w.h.

W orzecznictwie sądowym istnieje spór w kwestii, ?czy usunięcie niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić tylko w ramach powództwa przewidzianego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h., czy też także ?w postępowaniu wieczystoksięgowym poprzez przedłożenie, zgodnie z art. 31 ust. 2 u.k.w.h., innego orzeczenia niż wydane w następstwie rozpoznania powództwa przewidzianego przez ?art. 10 ust. 1 u.k.w.h. (w tym przypadku orzeczeniem takim mogłaby być decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji komunalizacyjnej). Za wyłącznością drogi postępowania przewidzianego w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. opowiedział się SN m.in. ?w uchwale 7 sędziów z 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09 oraz z 18 maja 2010 r., III CZP 134/09, natomiast nurt przeciwny znalazł oparcie m. in. ?w wyroku SN z 19 listopada 2004 r., V CK 251/04 ?i postanowieniu SN z 21 czerwca 2012 r., II CSK 504/11. W komentowanym wyroku SN przychylił się do pierwszego stanowiska, uznając, że powód nie może mieć pewności co do tego, czy jego  interes może być zaspokojony w postępowaniu wieczystoksięgowym. W postępowaniu tym przedmiotem rozpoznania nie mogą być jakiekolwiek spory dotyczące własności nieruchomości, które mogą powstać po wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność. Rozpoznając wniosek ?o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do tego wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Natomiast powództwo przewidziane w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. jest jedyną drogą umożliwiającą trwałe i skuteczne wobec wszystkich obalenie domniemania, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie ?z rzeczywistym stanem prawnym, lub że prawo wykreślone nie istnieje.

Zgadzając się z tym, wskazać ponadto należy, ?że przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności jest wyłącznie rozpoznanie ?i rozstrzygnięcie kwestii procesowych, a sprawa która była przedmiotem takiej decyzji (w tym przypadku komunalizacyjnej), wraca do stanu sprzed wydania decyzji unieważnionej – tak jakby decyzja ta nie została w ogóle wydana. ?W postępowaniu tym organ nie może przejść ?do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ?w kwestii sprawy administracyjnej materialnej. Powinien ją zatem przekazać do ponownego rozpoznania właściwemu organowi i nie ma żadnej pewności, jakie będzie merytoryczne rozstrzygnięcie tej sprawy. Z tych przyczyn sama decyzja stwierdzająca nieważność nie daje jeszcze pewności co do stanu prawnego i dlatego nie może być przedstawiona przez wnioskodawcę ?w postępowaniu wieczystoksięgowym w celu uzyskania wpisu.