Czas pracy niepełnosprawnych: trzeba wynagrodzić zbyt długą pracę

- Niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym zatrudniony ?w pełnym wymiarze czasu pracy pracuje po osiem godzin dziennie i 40 tygodniowo, gdyż nie dostarczył zaświadczenia lekarskiego ?o celowości zastosowania skróconych norm czasu pracy. Twierdzi, że od 10 lipca 2014 r. powinien pracować maksymalnie po siedem godzin dziennie i 35 tygodniowo niezależnie od tego, czy  legitymuje się orzeczeniem medyka. Domaga się zmian w czasie pracy i wyrównania, począwszy od 10 lipca. Czy ma rację, a jeśli tak – to jak obliczyć tę rekompensatę, skoro krótszą normą czasu pracy objęliśmy go dopiero od czwartku 24 lipca? – pyta czytelniczka.

Niepełnosprawny ma rację. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 czerwca 2013 r. (K 17/11, DzU z 2013 r., poz. 791) zakwestionował stosowanie krótszych norm czasu pracy do niepełnosprawnego znacznie lub umiarkowanie dopiero po przedstawieniu zaświadczenia lekarza stwierdzającego celowość takiego rozwiązania. Trybunał podważył art. 15 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. ?o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. DzU z 2011 r. nr 127, poz. 721 ze zm., dalej ustawa o rehabilitacji) dopuszczający jako zasadę pracę takich osób przez osiem godzin dziennie i 40 tygodniowo. Według niego ten przepis jest sprzeczny z konstytucyjną zasadą objęcia tej grupy społecznej specjalną troską przez państwo. Zastrzegł, że w tym zakresie straci on moc obowiązującą po roku od ogłoszenia werdyktu w Dzienniku Ustaw.

Mimo że nowelizacja ustawy o rehabilitacji z 10 czerwca 2014 r. zawodowej (DzU z 2014 r.,?poz. 877), wprowadzająca dla inwalidów normę siedmiu godzin dziennie, weszła w życie dopiero 16 lipca 2014 r., skrócone normy czasu pracy wiążą z urzędu już od 10 lipca 2014 r.

Jak jest teraz...

Od tego dnia wróciliśmy zatem do poprzedniego stanu prawnego. Dlatego niepełnosprawnego w stopniu znacznym bądź umiarkowanym wolno zatrudniać najwyżej przez siedem godzin na dobę i 35 godzin w pięciodniowym tygodniu pracy. Normy te są sztywne – nie można ich uśredniać w okresie rozliczeniowym. Wyjątkowo szef ma prawo wyznaczyć mu dłuższą pracę, jeśli:

- ?jest zatrudniony przy pilnowaniu mienia,

- ?na jego wniosek zezwolił na to lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników, a w razie jego braku – lekarz sprawujący opiekę nad zainteresowanym (art. 16 ustawy o rehabilitacji).

...i co to oznacza

Z pytania czytelniczki nie wynika, aby opisany podwładny pracował przy pilnowaniu mienia albo miał zgodę lekarza na pracę w dłuższych normach. Dlatego godziny przepracowane między 9 a 23 lipca 2014 r. ponad siedem godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo trzeba uznać za nadliczbowe. Jeśli nie opuścił on w tym miesiącu żadnego dnia roboczego w firmie, to przepracował dziesięć nadgodzin. Za każdą przysługuje mu normalne wynagrodzenie w wysokości 1/7 dziennego wynagrodzenia wynikającego z umowy o pracę oraz dodatek o wartości 50 proc. stawki godzinowej (orzeczenie Sądu Najwyższego ?z 6 lipca 2005 r., III PK 51/05). ?I to jest właśnie należne mu wyrównanie. W świetle tego wyroku SN w takim wypadku ustalone w umowie o pracę wynagrodzenie traktuje się jak pensję za pracę w krótszym, prawidłowym wymiarze czasu pracy (siedem godzin dziennie i 35 tygodniowo).

Jak konkretnie ustalić rekompensatę za zbyt długą pracę, zależy od rodzaju składników płacowych, jakie dostaje zatrudniony.

W stałej puli miesięcznej

Jeśli na wynagrodzenie niepełnosprawnego składają się wyłącznie elementy płacy ?w stałej stawce miesięcznej bądź dodatkowo zmienne, ?to sumę tych w stałej stawce miesięcznej należnych w lipcu 2014 r. dzieli się przez prawidłową liczbę godzin przypadających do przepracowania w tym miesiącu (168 godzin, bo od ?1 do 9 lipca to 7 dni x 8 godzin ?= 56 godzin, a od 10 do 31 lipca to 16 dni x 7 godzin = 112 godzin). W ten sposób pracodawca uzyskuje podstawę wymiaru normalnego wynagrodzenia.

Z kolei 50-proc. dodatki za nadgodziny przepracowane ponad krótsze normy czasu pracy liczy się wyłącznie od stawki osobistego zaszeregowania, czyli tu jedynie od pensji zasadniczej w stałej stawce miesięcznej (uchwała SN z 3 kwietnia 2007 r., II PZP 4/07).

Przykład

Tylko elementy stałe

Zakładamy, że pracownik otrzymuje 2000 zł brutto miesięcznie pensji zasadniczej ?i dodatek stażowy w kwocie ?12 proc. tej pierwszej. Rekompensatę za zbyt długą pracę od 10 do 23 lipca 2014 r. ustala się tak:

- ?normalne wynagrodzenie ?za dziesięć godzin

– podstawa wymiaru – suma składników w stałych stawkach miesięcznych należnych w lipcu

2000 zł + 240 zł = 2240 zł

– godzinowa stawka – podstawę wymiaru dzieli się przez nominał czasu pracy lipca dla krótszych norm (168 godz.) ?2240 zł : 168 godz. = 13,33 zł

– finalna kwota normalnego wynagrodzenia ?13,33 zł x 10 godz. = 133,30 zł.

- ?dodatki w wysokości 50-proc. stawki godzinowej

– podstawa wymiaru ?– wyłącznie miesięczna stawka osobistego zaszeregowania (tylko wynagrodzenie zasadnicze) 2000 zł

– godzinowa stawka – podstawę wymiaru dzielimy przez nominał czasu pracy lipca dla krótszych norm 2000 zł : 168 godz. ?= 11,90 zł

– finalna kwota dodatków ?– godzinową stawkę mnoży się przez liczbę nadgodzin i przez 50 proc.

11,90 zł x 10 nadgodzin ?x 50 proc. = 59,50 zł.

- ?łączna kwota rekompensaty 133,30 zł + 59,50 zł = 192,80 zł plus ewentualne odsetki na żądanie pracownika.

Za każdą godzinę

Gdy wynagrodzenie podstawowe niepełnosprawnego zostało określone w stawce godzinowej, a oprócz tego dostaje składniki w stałej stawce miesięcznej, to przy rekompensacie normalne wynagrodzenie za nadgodziny liczy się na podstawie elementów godzinowych i w stałej stawce miesięcznej, a dodatki – jedynie od pensji zasadniczej.

Przykład

Stawka godzinowa

Przyjmujemy, że opisany niepełnosprawny uzyskuje płacę zasadniczą 14 zł za godzinę i premie miesięczne w stałej stawce 350 zł. Wyrównanie za zbyt długą pracę od 10 do 23 lipca 2014 r. ustala się tak:

- normalne wynagrodzenie

– ze składnika w stałej stawce miesięcznej 350 zł : 168 godz. = 2,08 zł

– ze stawki godzinowej 14 zł

– łącznie godzinowa stawka 2,08 zł + 14 zł = 16,08 zł

– finalna kwota normalnego wynagrodzenia 16,08 zł x 10 nadgodzin = 160,80 zł.

- dodatki 50 proc.