Czego może się domagać spółka od partnera, który narusza zakaz konkurencji

Regułą jest obowiązek lojalnego zachowania partnera wobec spółki. Zobowiązanie to  polega na powstrzymywaniu się od działalności sprzecznej z jej interesem >patrz przykład 1, jak ?i zachowań konkurencyjnych, tj. wszelkich czynności godzących w interesy spółki, ale równocześnie tylko takich, które wiążą się z konkurencyjnym współuczestnictwem na rynku usług. Ten pierwszy obowiązek ma charakter bezwzględny, co oznacza, że w przeciwieństwie do zakazu konkurencji, uczestnik spółki nie może być z niego zwolniony. Zgoda wspólników na zajmowanie się przez jednego z nich działalnością konkurencyjną może być wyrażona ?w dowolnej formie, nawet dorozumianej >patrz przykład 2. Nie ma jednak przeszkód, aby umowa spółki wymagała dla takiej akceptacji formy aktu notarialnego, czy też, aby zapadała ona większością głosów. Wspólnik spółki partnerskiej bez aprobaty pozostałych nie może uczestniczyć w spółce konkurencyjnej m.in. jako wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej, komplementariusz lub członek organu >patrz przykład 3. Katalog ten jest otwarty. Umowa danego podmiotu może zatem rozszerzyć przedmiotowy zakaz np. na prokurentów, pełnomocników, komandytariuszy oraz  ?w przypadku spółek komandytowo-akcyjnych na akcjonariuszy >patrz przykład 4. Obowiązek powstrzymywania się od równoległego bycia członkiem organu konkurencyjnej spółki dotyczy jedynie objęcia przez partnera funkcji członka zarządu ?i rady nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ?i akcyjnej oraz komisji rewizyjnej w sp. z o.o. Nie obejmuje on natomiast udziału w walnym zgromadzeniu akcjonariuszy bądź zgromadzeniu wspólników.

Przykład 1.

Pani Andżelika, wspólnik sp.p., jest równocześnie wiceprezesem zarządu sp. z o.o. Większość czasu poświęca spółce kapitałowej, zaniedbując  ?w konsekwencji swoje obowiązki w sp.p. Mimo że wspólnicy sp.p. wyrazili zgodę na objęcie przez panią Andżelikę funkcji członka zarządu sp. z o.o., to mają oni prawo domagać się jej wyłączenia ze sp.p. Jeżeli sąd uzna, że zaniedbywanie obowiązków związanych ?z udziałem w spółce jest ważnym powodem do wyłączenia pani Andżeliki ze sp.p., żądanie to zostanie uwzględnione. Pozostałym wspólnikom nie przysługują jednak roszczenia majątkowe określone w art. 57? § 1 w zw. z art. 89 k.s.h., bo pani Andżelika nie podjęła działalności konkurencyjnej wobec sp.p. (przedmiot działalności sp.p. nie jest tożsamy z obszarem działalności sp. z o.o.).

Przykład 2.

Pani Matylda, wspólnik w sp.p., zamierza być równocześnie komplementariuszem w sp.k., która zajmuje się tą samą działalnością co sp.p. ?W tym celu wystąpiła do pozostałych uczestników sp.p. ?o akceptację tej działalności konkurencyjnej. Panie Agnieszka i Iwona (tj. wchodzące, oprócz pani Matyldy, w skład sp.p.) podjęły jednogłośnie uchwałę ?o wyrażeniu zgody na udział pani Matyldy w sp.k. w charakterze komplementariusza. ?Taka forma aprobaty jest prawidłowa.

Przykład 3.

Pani Aleksandra, wspólnik ?w sp.p., chce objąć funkcję sekretarza w radzie nadzorczej konkurencyjnej sp. z o.o. Poinformowała o tym fakcie pozostałe uczestniczki sp.p., ?tj. panie: Kingę i Olgę. Obie panie w e-mailach wysłanych za potwierdzeniem odbioru odmówiły jej jednak udziału ?w radzie nadzorczej sp. z o.o., motywując to ewentualnością przekazywania ważnych danych dotyczących procesów technologicznych, zwłaszcza ?że obie spółki produkują te same wyroby. Podana forma odmowy jest dopuszczalna.

Przykład 4.

Pani Oktawia, wspólnik sp.p., zamierza być równolegle komandytariuszem ?w konkurencyjnej sp.k. Mimo że umowa sp.p. nakłada obowiązek  uzyskania zgody w drodze jednomyślnej uchwały reszty uczestników tej spółki na podjęcie działalności konkurencyjnej, pani Oktawia przystąpiła do sp.k., nie informując o tym fakcie pań: Karoliny i Klaudii (tj. pozostałych wspólniczek sp.p.). Pani Klaudia, kiedy tylko dowiedziała się ?o naruszeniu zakazu konkurencji, wystąpiła przeciwko pani Oktawii z powództwem o odszkodowanie. Pani Oktawia w odpowiedzi ?na pozew argumentowała, że ?w świetle art. 56 § 2 w zw. z art. 89 k.s.h. aprobata pozostałych uczestników spółki (partnerskiej) wymagana jest wyłącznie dla osoby, która w konkurencyjnej spółce komandytowej chce być komplementariuszem, a nie jak ona – komandytariuszem. Pani Oktawia nie ma jednak racji. Powołany przepis ma bowiem charakter tylko względnie obowiązujący, a więc umowa podmiotu może rozszerzyć zakaz konkurencji także na inne osoby. W opisanym przykładzie tak właśnie było. Zarzut pani Oktawii nie zostanie zatem uwzględniony przez sąd.

Artykuł 57 § 1 w zw. z art. 89 k.s.h. przewiduje dwa rodzaje żądań, które  w imieniu spółki partnerskiej można skierować do nielojalnego wspólnika, a mianowicie: wydania korzyści oraz naprawienia wyrządzonej jej  na skutek działalności konkurencyjnej szkody. Roszczenia te mogą być dochodzone przez każdego uczestnika spółki łącznie bądź alternatywnie (czyli żądanie może być np. ograniczone tylko do wydania korzyści albo żądania pokrycia szkody) >patrz przykład 5 i 6 ?i wzór pozwu. Przy czym, w razie połączenia żądań, wydanie korzyści zmniejszy rozmiary odszkodowania. Pod pojęciem osiągniętych korzyści należy rozumieć te wypracowane ?w spółce, gdzie dokonano naruszenia zakazu konkurencji, jak i powstałe w innych strukturach w związku ze złamaniem przedmiotowego zakazu. Szkoda zaś,  zgodnie z art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h., obejmuje stratę, ?a ponadto utracone korzyści.

Przykład 5.

W skład spółki sp.p. wchodzą panie: Inga, Paulina i Marta. ?Pani Paulina bez zgody pozostałych wspólników objęła funkcję członka zarządu ?sp. z o.o., której zakres działalności pokrywa się ?z obszarem działalności sp.p. ?Z uwagi na to, pani Inga wystąpiła przeciwko pani Paulinie ?z pozwem o wydanie spółce korzyści oraz odszkodowanie. Połączenie obu roszczeń było dopuszczalne.

Przykład 6.

W skład sp.p. wchodzą panie: Ksenia, Nina i Laura. Ta ostatnia mimo braku zgody niezależnie ?od udziału w sp. p. stała się wspólnikiem konkurencyjnej spółki cywilnej o nazwie GLOB. Pani Ksenia, w tej sytuacji, złożyła przeciwko pani Laurze pozew o odszkodowanie ?w wysokości 20 tys. zł obejmujące: kwotę 14 tys. zł  ?z tytułu wartości utraconego przez sp.p. na rzecz GLOB s.c. kontraktu oraz 6 tys. zł z tytułu premii, jaką wspólnicy sp.p. mieli otrzymać po wykonaniu tej umowy. Jeżeli roszczenia i ich wysokość zostaną udowodnione, sąd przyzna sp.p. odszkodowanie w żądanej wysokości.

Zgoda wspólników na zajmowanie się przez jednego z nich działalnością konkurencyjną może być wyrażona w dowolnej formie, nawet dorozumiana

Uwaga! Kwestie związane ?z roszczeniami wskazanymi ?w art. 57 § 1 w zw. z art. 89 k.s.h. należą do kategorii spraw gospodarczych, dlatego pozew ?o wydanie korzyści oraz/albo odszkodowanie wnosi się do sądu gospodarczego właściwego dla siedziby spółki. Jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 75 tys. zł, wówczas powództwo wytacza się przed sądem rejonowym. W sytuacji zaś, w której wartość ta jest wyższa od 75 tys. zł (wynosi np. 75 000,01 zł), pozew należy złożyć w sądzie okręgowym. Stosunkowa opłata sądowa od pozwu wynosi 5 proc. ?od wartości przedmiotu spo-?ru (np. 5 proc. od wysokości odszkodowania), jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 100 tys. zł.

Maksymalny termin prze-?dawnienia roszczenia o wydanie spółce korzyści i naprawienie wyrządzonej jej szkody wynosi 3 lata. Biegnie on od daty naruszenia obowiązku określonego w art. 56 § 2 w zw. z art. 89 k.s.h. >patrz przykład 7. Natomiast, gdy wszyscy wspólnicy (a nie jeden czy tylko niektórzy) dowiedzieli się o złamaniu zakazu konkurencji, termin ten upływa po sześciu miesiącach, a liczy się go od dnia, ?w którym ostatni ze wspólników dowiedział się o naruszeniu tego zakazu >patrz przykład 8. W świetle art. 112 k.c. zarówno termin sześciomiesięczny, jak ?i trzyletni kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia ?w ostatnim miesiącu nie było ?w ostatnim dniu tego miesiąca.

Przykład 7.

Pani Michalina, wspólnik sp.p., ?od 1 marca  2011 r. jest równocześnie komplementariuszem ?w konkurencyjnej sp.k. Nie poinformowała jednak o tym pozostałych uczestników sp.p. Jeden z nich – pan Orest dowiedział się o złamaniu przez panią Michalinę zakazu konkurencji 15 marca 2014 r. ?W tym samym dniu wystąpił przeciwko niej z powództwem ?o odszkodowanie. Pani Michalina w odpowiedzi na pozew podniosła jednak zarzut przedawnienia. Powództwo zostanie więc oddalone, ?bo maksymalny termin na dochodzenie roszczeń określonych w art. 57 w zw. ?z art. 89 k.s.h. wynosi trzy lata. Przedawnienie rozpoczęło swój bieg 1 marca 2011 r. Pozew powinien zatem zostać złożony do 1 marca 2014 r.

Przykład 8.

Pani Irmina bez zgody reszty wspólników sp.p. 1 lutego 2011 r. otworzyła własną firmę ?z tożsamym co sp.p. przedmiotem działalności. Pozostali uczestnicy spółki, tj. panowie: Damian ?i Ksawery, dowiedzieli się o tym fakcie odpowiednio 15 lutego oraz 1 grudnia 2011 r. ?W 28 kwietnia 2012 r. wytoczyli powództwo przeciwko pani Irminie o odszkodowanie. Jeżeli udowodnią żądanie pozwu oraz jego wysokość, powództwo zostanie uwzględnione.

Uwaga! Dochodzenie wymienionych roszczeń nie ogranicza prawa wspólników do żądania rozwiązania spółki albo wyłączenia z niej nielojalnego uczestnika >patrz przykład 9.

Przykład 9.

W skład sp.p. wchodzi trzech wspólników. Jeden z nich ?– pani Sonia naruszyła zakaz konkurencji. Pozostali uczestnicy spółki wystąpili zatem – niezależ-?nie od żądania wydania sp.p. korzyści oraz zapłaty na jej rzecz odszkodowania – o wyłączenie pani Soni ze spółki. Jeżeli sąd uzna, że żądanie to jest uzasadnione, orzeknie wyłączenie pani Soni ze sp.p.

Ważne! Do spółki partnerskiej stosuje się odpowiednio przepisy o spółce jawnej, chyba że k.s.h. stanowi inaczej.

Autorka jest adwokatem

podstawa prawna: art. 2  iart. 56–57 oraz 63 w zw. z art. 89 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. DzU. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.)

podstawa prawna: art. 112 i 117 oraz art. 361 § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. DzU z 2014 r. poz. 121)

podstawa prawna: art. 17 pkt 4 oraz art. 40 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (DzU z 2014 r. poz. 101 ze zm.)

podstawa prawna: art. 13 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. DzU z 2010 r. nr 90, poz. 594 ze zm.)

podstawa prawna: art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (DzU z 1989 r. nr 33, poz. 175 ze zm.)

WZÓR POZWU O ODSZKODOWANIE

Płock, 15 kwietnia 2014 r.

Do Sądu Rejonowego

V Wydział Gospodarczy w Płocku

Powód: Adrianna Iksińska (PESEL: 80071402345)

wspólnik spółki partnerskiej pod firmą

Adrianna Iksińska i partnerzy - Architekci z/s w Płocku,

ul. Malownicza 25, 09-400 Płock (Nr KRS: 0000012345);