Zazwyczaj nie obędzie się też bez stosowania środków ochrony indywidualnej (np. masek, rękawic, fartuchów) czy zbiorowej (np. wentylacji).
Trzeba wprowadzić takie zabezpieczenia, by szkodliwe substancje nie przedostawały się do innych działów firmy. Jeżeli któryś ze stosowanych czynników chemicznych stwarza zagrożenie wypadkiem lub awarią, pracodawca musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewniające maksimum bezpieczeństwa.
Obejmują one m.in. powtarzane okresowo ćwiczenia ratownicze. Zadbać trzeba też o to, by w miejscu pracy znajdowała się jak najmniejsza ilość substancji palnych czy grożących wybuchem.
Gdy jednak dojdzie do wypadku, pracodawca musi natychmiast poinformować o tym podwładnych i zapew-
nić im odpowiednie środki ochronne, np. maski gazowe i odzież. W dużym zakładzie pracy, który ma własne służby bhp, można powołać zespół, w którym uczestniczy osoba zajmująca się bhp, pracownik z ocenianego stanowiska i jego przełożony, a czasem też lekarz zakładowy.
Mniejsze zakłady zlecają zazwyczaj taką ocenę służbom zewnętrznym. Jeżeli występują czynniki szkodliwe, badania środowiska pracy wykonuje laboratorium z uprawnieniami, czyli uznane przez Polskie Centrum Akredytacji.
Niestety, badania chemiczne nie należą do tanich, przede wszystkim ze względu na koszt stosowanych do nich odczynników.
Co to jest karta charakterystyki
To dokument zawierający opis zagrożeń, które może spowodować konkretna substancja lub mieszanina. Są w nim też zawarte podstawowe dane fizyko-chemiczne na ich temat. Jest tak sporządzona, by informować o potencjalnych zagrożeniach związanych z daną substancją (mieszaniną), metodach zapobiegania im i procedurach, jakie należy wykonać w razie wystąpienia skażenia.
W UE a także krajach należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego to, co ma się znaleźć w karcie, reguluje rozporządzenie REACH (tytuł IV i załącznik II). Taki dokument muszą mieć wszystkie substancje i mieszaniny wprowadzane na teren UE, niezależnie od tego czy zostały wyprodukowane na miejscu czy sprowadzone.
W UE układ karty charakterystyki i jej niezbędną zawartość definiuje rozporządzenie REACH. Karta charakterystyki zgodna z REACH zawiera datę sporządzenia i następujące punkty (ważna jest też ich kolejność):
1. identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa (producenta, wprowadzającego);
2. identyfikacja zagrożeń;
3. skład/informacja o składnikach;
4. pierwsza pomoc w razie zatrucia;
5. postępowanie w przypadku pożaru;
6. postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska;
7. postępowanie z substancją lub mieszaniną i ich magazynowanie;
8. kontrola narażenia na ich oddziaływanie i środki ochrony indywidualnej;
9. właściwości fizyczne i chemiczne;
10. stabilność i reaktywność (wchodzenie w reakcje);
11. informacje toksykologiczne;
12. informacje ekologiczne;
13. postępowanie z odpadami;
14. informacje o transporcie;
15. informacje dotyczące przepisów prawnych;
16. inne informacje.
Opakowania, etykiety i przeładunek
Chemikalia wymagają odpowiedniego opakowania i oznakowania. W całej UE mamy zharmonizowany system klasyfikacji i etykietowania substancji chemicznych (GHS). Obowiązuje on od 20 stycznia 2009. Obowiązkowo substancje chemiczne muszą być znakowane i klasyfikowane według tego systemu od 1 grudnia 2010, a mieszaniny od 1 czerwca 2015. Zbiorniki, naczynia i inne opakowania służące do przechowywania materiałów niebezpiecznych powinny być wykonane z materiału niepowodującego niebezpiecznych reakcji chemicznych z ich zawartością i nieulegającego uszkodzeniu w wyniku działania znajdującego się w nich materiału niebezpiecznego.
Poza tym muszą być wytrzymałe i zabezpieczone przed uszkodzeniem z zewnątrz, szczelne i zabezpieczone przed wydostawaniem się z nich niebezpiecznej zawartości lub dostaniem się do ich wnętrza innych substancji, które w kontakcie z ich zawartością mogą stworzyć stan zagrożenia.
Pakując takie substancje, trzeba zapewnić przestrzeń, tak by ciecz mogła się rozszerzyć podczas przechowywania, transportu czy np. zmiany temperatury.
Niedopuszczalne jest pakowanie, składowanie, załadunek i transport materiałów niebezpiecznych z innymi materiałami stwarzającymi dodatkowe zagrożenie na skutek wzajemnego oddziaływania tych materiałów w razie uszkodzenia opakowania. Przy transporcie trzeba brać pod uwagę przepisy międzynarodowej umowy ADR
(The European Agreement concerning the International Carriage of Dangerous Goods by Road).
Trzeba też zadbać o odpowiednie składowanie chemikaliów w magazynie.
Powinny tam być wywieszone instrukcje określające sposób składowania, pakowania, załadunku i transportu materiałów niebezpiecznych. Pracownicy tam zatrudnieni powinni je znać.
Zadbać trzeba też o:
• zachowanie odpowiedniej temperatury, wilgotności i ochronę przed nasłonecznieniem,
• przestrzeganie ograniczeń dotyczących wspólnego składowania i stosowania materiałów,
• ograniczenie ilości jednocześnie składowanych materiałów do ilości dopuszczalnej,
• przestrzeganie zasad rotacji z zachowaniem dopuszczalnego czasu składowania poszczególnych materiałów,
• zachowanie dodatkowych wymagań specyficznych dla składowania materiałów i ich stosowania,
• rozmieszczenie materiałów w sposób umożliwiający prowadzenie kontroli składowania i składowanych materiałów.
Szczegółowe warunki składowania i stosowania materiałów niebezpiecznych powinny być określone w instrukcjach.
Co w ocenie ryzyka
Sporządzając taki dokument dotyczący chemikaliów, pracodawca uwzględnia:
• rodzaj, poziom i czas trwania narażenia;
• wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w środowisku pracy, jeżeli zostały ustalone;
• wartości dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym, jeżeli zostały ustalone;
• efekty działań zapobiegawczych;
• wyniki oceny stanu zdrowia pracowników, jeżeli została przeprowadzona;
• warunki pracy przy użytkowaniu czynników chemicznych, z uwzględnieniem ilości tych czynników.
W dokumencie potwierdzającym przeprowadzenie oceny ryzyka pracodawca powinien uwzględnić opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnić stosowane maszyny, narzędzia i materiały, wykonywane zadania, niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe czynniki, stosowane środki oceny zbiorowej i indywidualnej oraz osoby, które daną pracę wykonują. Trzeba też ująć wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka dla każdego z czynników środowiska pracy i datę jej wykonania.
W sytuacjach gdy występuje narażenie na kilka czynników chemicznych, należy ocenić ryzyko stwarzane przez wszystkie czynniki chemiczne łącznie.
Ocena ryzyka zawodowego musi ustalić także te rodzaje prac, w czasie których narażenie w istotny sposób wzrasta.
Szczególnie dotyczy to remontów i napraw urządzeń oraz innych działań, które mogą mieć szkodliwy wpływ na pracowników. Nawet gdy podjęto wszelkie niezbędne środki zapobiegawcze.
Motocyklem nie przewieziesz
Ładunki z chemikaliami trzeba przewozić sprawnymi i właściwie oznakowanymi pojazdami. Muszą to robić odpowiednio przeszkoleni kierowcy.
Ponadto międzynarodowa umowa ADR instruuje, jak powinny być opakowane poszczególne materiały (jest trzynaście klas towarów niebezpiecznych).
Przepisy określają też dokładnie, jakie towary można przewozić tym samym pojazdem, a jakie trzeba wieźć oddzielnie, które można ustawić koło siebie, a jakie trzeba rozdzielić innymi ładunkami.
Z ustawy z 22 października 2002 o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (DzU nr 199, poz. 1671 ze zm.) wyraźnie wynika, że nie wolno wozić takich ładunków motocyklami a tym bardziej jednośladami z przyczepą.
Jednym z najważniejszych dokumentów, które musi mieć kierowca ze sobą w trasie, jest pisemna instrukcja dotycząca przewożonych materiałów. Jej zalecenia określają zasady ratowania życia i prowadzenia akcji ratowniczej bezpośrednio po wypadku lub awarii. Jednakowy dla wszystkich przewożących towary niebezpieczne wzór można np. ściągnąć z Internetu.
Taka informacja musi być w języku bądź językach zrozumiałych dla załogi pojazdu.
Za sprawność wyposażenia i za dostarczenie instrukcji odpowiada przewoźnik.
Przypominamy też, że zarówno przewoźnicy, jak i firmy nadające muszą zatrudniać (niekoniecznie etatowo) doradcę do spraw bezpieczeństwa transportu drogowego towarów niebezpiecznych.
