Doręczanie korespondencji
UOKiK zakwestionował również uregulowane we wzorcach zasady doręczania korespondencji konsumentowi.
Za niedopuszczalne zostało uznane licznie występujące we wzorcach postanowienie zakładające, że jeśli konsument nie poinformuje przedsiębiorstwa energetycznego o zmianie adresu, to korespondencja skierowana na poprzedni adres będzie uznana za skutecznie doręczoną.
Zdaniem UOKiK postanowienie tego typu może pozbawiać konsumenta możliwości zapoznania się z przesłanymi oświadczeniami, przy jednoczesnym narażeniu go na negatywne skutki prawne wynikające z przesłanego oświadczenia, z którym nie miał okazji się zapoznać.
Wypowiedzenie umowy
Za niezgodne z prawem zostały uznane przez UOKiK także te postanowienia, które przyznają przedsiębiorstwu energetycznemu prawo do wypowiedzenia umowy zawartej z konsumentem. Wskazano przy tym na ograniczenia możliwości wypowiadania takich umów, które wynikają z ustawy z 10 kwietnia 1997 Prawo energetyczne (tekst jedn. DzU z 2006 r. nr 89, poz. 625 z późn. zm.).
Urząd zaznaczył, że sposób sformułowania postanowień regulujących prawo do wypowiedzenia umowy mógł wywołać u konsumenta wrażenie, że przedsiębiorstwo energetyczne ma pełną dowolność w tym zakresie.
Przyłączenie do sieci
Wiele nieprawidłowości zostało zidentyfikowane przez UOKiK w ramach wzorców umowy o przyłączenie do sieci. Dotyczyły głównie rozliczeń przeprowadzanych między operatorem sieci a konsumentem. UOKiK zakwestionował mechanizm pozwalający operatorowi sieci na zmianę kosztu przyłączenia w związku z wystąpieniem dodatkowych okoliczności.
UOKiK wskazał przy tym, że konsument nie miał prawa zrezygnować z wykonania przyłączenia na zmienionych warunkach, bo nie przyznano mu prawa do odstąpienia od umowy.
Za naruszające prawa konsumenta zostało uznane również postanowienie, zgodnie z którym koszty poniesione przez konsumenta na realizację określonych prac związanych z przyłączeniem były refundowane przez operatora sieci w wysokości netto, pomimo że w przypadku konsumenta realny koszt ich wykonania obejmował podatek VAT.
Za bezprawne zostało też uznane przez UOKiK postanowienie, na mocy którego konsument udzielał operatorowi sieci gwarancji na prace związane z przyłączeniem do sieci, wykonane na zlecenie konsumenta. Ponadto UOKiK negatywnie ustosunkował się do postanowienia uzależniającego prawo konsumenta do kwestionowania podstawy wyliczenia kosztów przyłączenia do sieci od wcześniejszego uiszczenia wynagrodzenia w wysokości żądanej przez operatora tej sieci.
Właściwość sądu
Wreszcie UOKiK zakwestionował klauzule przewidujące, że spory wynikające z umowy rozpoznawane będą przez sąd właściwy miejscowo dla przedsiębiorstwa energetycznego. Jest to jedna z typowych niedozwolonych klauzul wpisanych do rejestru prowadzonego przez UOKiK
Energetycy nie poinformowali
UOKiK dopatrzył się naruszenia interesu konsumentów przez przedsiębiorstwa energetyczne, zarzucając im, że nie dopełniły obowiązków informacyjnych wobec konsumentów.
Zgodnie z ustawą Prawo energetyczne umowy o dostarczenie energii elektrycznej (umowa kompleksowa, umowa sprzedaży energii elektrycznej, umowa o świadczenie usług dystrybucji) a także umowa o przyłączenie do sieci powinny zawierać postanowienia obejmujące pewien minimalny – specyficzny dla danego typu umowy – zakres postanowień.
Przyjmuje się przy tym co do zasady, że postanowienia te mają charakter informacyjny, tzn. brak zawarcia ich w umowie nie wpływa na jej ważność, natomiast przedsiębiorstwa energetyczne są zobowiązane zadbać o to, aby te wskazane w ustawie postanowienia znalazły się w zawieranej umowie.
W odniesieniu do umów o dostarczanie energii elektrycznej UOKiK wytknął przedsiębiorstwom energetycznym, że wiele wymogów prawa energetycznego jest przez nie regulowane nie w umowie, a w taryfie.
Natomiast taryfa nie jest dostarczana konsumentowi przy zawarciu umowy. Z kolei w przypadku umowy o przyłączenie do sieci najczęstszym zarzucanym uchybieniem był brak zamieszczenia w stosowanych wzorcach umownych regulacji określającej odpowiedzialność przedsiębiorstwa energetycznego z tytułu niewykonania umowy.
Komentuje Edyta Garlicka, menedżer Deloitte Legal, Pasternak i Wspólnicy Kancelaria Prawnicza sp.k.
Nie wszystkie zastrzeżenia UOKiK wydają się uzasadnione. Rygorystyczne podejście w raporcie jest o tyle zrozumiałe, że zadaniem UOKiK jest stanie na straży praw konsumentów. Wątpliwości budzi jedno z podstawowych zastrzeżeń UOKiK dotyczące naruszenia obowiązków informacyjnych przez firmy energetyczne.
UOKiK zakwestionował rozpowszechnioną od lat praktykę, zgodnie z którą niektóre unormowania (m.in. dotyczące bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców albo za nieprawidłowe parametry techniczne energii) nie były zamieszczane we wzorcu umowy albo ogólnych warunkach umów, ale w taryfie zatwierdzanej przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE).
UOKiK twierdzi, że taka praktyka nie jest równoznaczna z zamieszczeniem postanowień wymaganych przez prawo energetyczne w umowie. Wskazuje, że rozwiązaniem miałoby w tym wypadku być doręczenie taryfy konsumentowi, jako wzorca umownego, przez co postanowienia taryfy stałyby się elementami umowy o dostarczanie energii elektrycznej zgodnie z przepisami k.c.Taka argumentacja nie może być przyjęta bez zastrzeżeń.
Sama zawartość taryfy – w tym obowiązek uregulowania w niej kwestii związanych z przysługującymi bonifikatami – wynika wprost z tzw. rozporządzenia taryfowego (DzU z 2007 r. nr 128, poz. 895 z późn. zm.). Zatwierdzona przez URE taryfa jest właśnie wzorcem umownym. Natomiast do wejścia w życie taryfy (ew. zmian taryfy) względem konsumenta nie jest konieczne jej doręczenie.
Doręczenie taryfy jako wzorca umownego jest w tym wypadku zastąpione opublikowaniem taryfy w biuletynie URE. Taka opublikowana taryfa następnie zaczyna współkształtować treść umowy o dostarczanie energii elektrycznej. Skoro więc opublikowana taryfa jest wiążącym konsumenta wzorcem umownym, zbędne wydaje się wymagane przez UOKiK dodatkowe doręczenie jej w celu związania konsumenta jej postanowieniami.
Innymi słowy skoro UOKiK uznaje za wystarczające do wypełnienia ustawowych obowiązków informacyjnych włączenie odpowiednich postanowień do umowy poprzez doręczenie konsumentowi wzorca umownego, to konsekwentnie powinien też zaakceptować szczególny tryb włączenia postanowień taryfy do umowy wynikający z przepisów prawa energetycznego.
Komentuje:
Adam Jodłowski, starszy prawnik Deloitte Legal, Pasternak i Wspólnicy Kancelaria Prawnicza sp.k.
Pewne wątpliwości co do stanowiska UOKiK pojawiają się również w przypadku kwestionowania niektórych klauzul stosowanych przez przedsiębiorstwa energetyczne. Dla przykładu jeden z zarzutów raportu dotyczy postanowienia wzorca umownego, zgodnie z którym w razie wystąpienia określonych sytuacji przedsiębiorca ma prawo „renegocjowania terminu realizacji przedmiotu umowy”.
Takie postanowienie, jak się wydaje, ma charakter wyłącznie informacyjny. Renegocjowanie postanowień umowy jest bowiem zawsze możliwe. Zastrzeżona klauzula nie narusza przy tym interesu konsumenta, jako że nie daje przedsiębiorstwu energetycznemu uprawnienia do jednostronnej zmiany umowy.
Użycie w klauzuli pojęcia „renegocjowanie” wskazuje bowiem na to, że konsument musi wyrazić zgodę na zmianę terminu realizacji umowy.Jeśli chodzi o kolejne zarzuty, w wielu przypadkach przedsiębiorstwa energetyczne stosunkowo szeroko ujęły definicję siły wyższej na potrzeby umowy. Można się zastanawiać, czy taki zabieg redakcyjny sam w sobie jest zakazany.
Zakazane mogłoby to być bowiem, dopiero gdyby poszerzona definicja siły wyższej stanowiła podstawę do istotnego ograniczenia lub wyłączenia odpowiedzialności przedsiębiorstwa energetycznego względem konsumenta.
Zgodnie z zasadą ogólną wynikającą z art. 471 k.c. wyłączony jest obowiązek naprawienia szkody,jeśli niewykonanie bądź nienależyte wykonanie umowy nastąpiło w wyniku okoliczności, za które dana osoba nie ponosi odpowiedzialności.
W niektórych zakwestionowanych klauzulach wskazano natomiast, że zwolnienie z obowiązku naprawienia szkody przez przedsiębiorstwa energetyczne dotyczy wyłącznie takich przypadków wystąpienia (szeroko zdefiniowanej) siły wyższej,za które przedsiębiorstwa energetyczne nie ponoszą odpowiedzialności.
Czy zatem zastrzeżenie braku odszkodowania w razie wystąpienia okoliczności, za które się nie odpowiada, jest istotnym ograniczeniem odpowiedzialności w stosunku do treści art. 471 k.c.?
Co zrobi urząd
Zgodnie z zapowiedziami w związku z przeprowadzoną kontrolą UOKiK nosi się z zamiarem skierowania pozwów do SOKiK o uznanie za niedozwolone postanowień stosowanych przez 10 przedsiębiorstw energetycznych, a także zamierza wszcząć 13 odrębnych postępowań w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów.
Można zatem spodziewać się, że przedsiębiorstwa energetyczne będą bronić się i zweryfikują stosowane w odniesieniu do konsumentów wzorce umowne.
Czytaj również:
Zobacz serwisy:
Konsumenci » Umowy » Umowy z dostawcami prądu, gazu, ciepła, wody
Konsumenci » Umowy » Niedozwolone klauzule umowne
