Hipoteka jest ograniczonym prawem rzeczowym uregulowanym w przepisach ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W zależności od sposobu powstawania dzieli się ją na umowną (zwykłą) oraz przymusową. Wierzytelność o wysokości nieustalonej może być zabezpieczona również hipoteką do oznaczonej sumy najwyższej (hipoteka kaucyjna).
[srodtytul]Jaka wierzytelność, taka stawka[/srodtytul]
[b]Hipoteka umowna (zwykła) powstaje na podstawie umowy cywilnoprawnej (oraz wpisu do księgi wieczystej)[/b]. Treścią takiej umowy jest ustanowienie hipoteki na nieruchomości w celu zabezpieczenia wierzytelności oznaczonej, tzn. wierzytelności konkretnej i wynikającej z określonego stosunku prawnego. W związku z tym, że przedmiotem opodatkowania PCC w przypadku ustanowienia hipoteki są wyłącznie umowy cywilnoprawne, ustawa o PCC znajdzie zastosowanie tylko do hipoteki zwykłej oraz hipoteki kaucyjnej.
[b]Podstawę opodatkowania przy umowie ustanawiającej hipotekę stanowi kwota zabezpieczonej wierzytelności.[/b] Ustawodawca różnicuje stawkę podatku w zależności od tego, czy hipoteka zabezpiecza wierzytelność już istniejącą – stawka wynosi wtedy 0,1 proc. wierzytelności, czy też wierzytelność o wysokości nieustalonej – wtedy stawka wynosi 19 zł.
W praktyce jednak często powstają wątpliwości, jaką stawkę podatku od czynności cywilnoprawnych stosować do hipoteki ustanowionej na zabezpieczenie wierzytelności, której źródłem jest umowa kredytu bankowego. W tym przypadku podstawowe znaczenie ma fakt, czy wierzytelność powstała w związku z zaciągniętym kredytem obejmuje kwotę kredytu lub kwotę kredytu wraz z odsetkami, których wysokość jest znana, czy też kwotę kredytu wraz z odsetkami, których wysokość jest nieznana i będzie określana sukcesywnie przy spłacie poszczególnych rat.
