Związek zawodowy broni tylko osoby z wykazu, jaki przekazał przedsiębiorcy

Do współpracy z zakładową organizacją reprezentującą zatrudnionego w określonych indywidualnych sprawach ze stosunku pracy zobowiązuje pracodawcę m.in. art. 38, art. 52 § 3 k.p. Podstawowym i jedynym instrumentem pozwalającym szefowi ustalić, czy pracownika reprezentuje działający u niego związek, jest wniosek adresowany do tej organizacji. Dotyczy on podania informacji o reprezentowanych przez nią osobach.

Art. 30 ust. 2

1

ustawy 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. DzU z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm., dalej ustawa o zz)

obliguje pracodawcę do zadania takiego pytania. Na odpowiedź związek ma pięć dni. Jeśli nie udzieli jej w tym terminie, szef jest zwolniony ze współdziałania w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy wobec tych zatrudnionych.

W praktyce podstawowy problem przy stosowaniu tego przepisu sprowadza się do tego, czy szef musi zwrócić się z tym pytaniem tylko wtedy, gdy chce pracownikowi np. wypowiedzieć umowę o pracę na czas nieokreślony, czy takie pytanie może też dotyczyć ogółu zatrudnionych, w tym tych, wobec których żadnych czynności nie zamierza podejmować.

O tyle trudno to rozstrzygnąć, że zmieniały się nawet poglądy Sądu Najwyższego na ten temat.

Początkowo ten przepis traktowano jako dodatkowy, wstępny etap współdziałania ze związkiem w każdej indywidualnej sprawie wymagającej takiej współpracy. Miał on ustalić, czy konkretny pracownik jest reprezentowany przez określoną organizację. Ilustruje to teza wyroku z 21 kwietnia 1999 r. (I PKN 36/99). Zgodnie z nią, aby zadośćuczynić obowiązkowi wynikającemu z art. 38 § 1 k.p. w zw. z art. 23

2

k.p. oraz art. 30 ust. 2

1

ustawy o zz, przy każdym zamierzonym wypowiedzeniu pracownikowi umowy o pracę na czas nieokreślony pracodawca powinien o tym pisemnie powiadomić organizację związkową. Musi równocześnie zwrócić się o informację, czy zatrudniony korzysta z jej obrony stosownie do art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o zz.

W praktyce oznaczało to, że przed załatwieniem każdej indywidualnej sprawy szef musiał pytać działające związki, czy reprezentują określonego pracownika. Dążąc do usprawnienia wydawania decyzji w sprawach ze stosunku pracy (np. przy wypowiadaniu umów bezterminowych), pracodawcy rezygnowali więc ze zwracania się do organizacji z pytaniem w trybie art. 30 ust. 2

1

ustawy o zz. Na wszelki wypadek zawiadamiali o zamiarze np. wypowiedzenia wszystkie działające u siebie organizacje.

Takie postępowanie zaakceptował też Sąd Najwyższy. W uchwale z 23 listopada 2001 r. (III ZP 16/01) przyjął, że „pisemne zwrócenie się pracodawcy do wszystkich działających u niego związków z zawiadomieniem o zamiarze wypowiedzenia umowy pracownikowi nienależącemu do żadnego z nich, z podaniem przyczyny tego wypowiedzenia (art. 38 § 1 k.p.) bez wcześniejszego lub równoczesnego zwrócenia się o informację, czy ten pracownik korzysta z ich obrony (art. 30 ust. 2

1

ustawy o zz), gdy nie wybrał on organizacji, która mogłaby bronić jego praw, nie narusza przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w rozumieniu art. 45 § 1 k.p.”.

Pogląd, w myśl którego art. 30 ust. 2

1

ustawy o zz rodzi obowiązek, którego pracodawca musi dopełniać każdorazowo, dokonując określonej czynności ze stosunku pracy wymagającej współdziałania z zakładowym związkiem w kolejnych latach, istotnie jednak ewoluował w orzeczeniach SN. W wyroku z 23 października 2003 r. (I PK 428/02) uznał on, że „procedura konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę przewidziana w art. 38 k.p. nie obejmuje przewidzianego w art. 30 ust. 2

1

ustawy o zz poprzedzającego ją obowiązku pracodawcy zwrócenia się do zakładowej organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej obrony”. Tę linię orzeczniczą dopełnia teza wyroku z 22 czerwca 2004 r. (2/04). W myśl jej „pracownik, który chce, aby w razie decyzji o jego zwolnieniu konsultować ją ze związkiem zawodowym, do którego należy, powinien współdziałać w tym zakresie z pracodawcą. Pracownik powinien informować go o przynależności związkowej”.

Obecnie w Sądzie Najwyższym dominuje pogląd, że obowiązek przewidziany w art. 30 ust. 2

1

ustawy o zz nie oznacza konieczności każdorazowego pytania związków, czy reprezentują pracownika.

Pracodawca musi więc zwrócić się do związków o imienną listę osób, które te organizacje reprezentują w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy. O jej aktualizację powinien natomiast zadbać zainteresowany związek lub pracownik. Taka opinia przeważa również w doktrynie.