Odliczenie VAT: kierowca zapłaci grzywnę za prywatne korzystanie

Od 1 kwietnia 2014 r. podatnicy mogą odliczać 100 proc. podatku VAT zarówno od zakupu auta osobowego, jak i od paliwa. Warunkiem jest wykorzystywanie pojazdu wyłącznie do prowadzonej działalności gospodarczej. Za naruszenie tego przepisu grożą surowe kary pracodawcom, którzy mogą następnie występować z roszczeniami regresowymi do pracowników.

Warunki i dokumenty

Szczegółowa regulacja dotycząca możliwości odliczenia VAT, tj. obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę tego naliczonego, dotycząca samochodów znalazła się w art. 86a ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. DzU z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm., dalej ustawa o VAT). Podstawowa wartość odliczenia to 50 proc. podatku.

Ustawodawca umożliwia jednak pełne odliczenie VAT, gdy pojazdy samochodowe są uznawane za wykorzystywane wyłącznie do działalności gospodarczej podatnika, a więc:

- ?sposób wykorzystywania tych pojazdów przez podatnika, zwłaszcza określony w ustalonych przez niego zasadach ich używania, dodatkowo potwierdzony prowadzoną przez podatnika dla tych pojazdów ewidencją przebiegu pojazdu, wyklucza ich użycie do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą lub

- ??konstrukcja tych pojazdów wyklucza ich użycie do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą lub powoduje, że ich użycie do celów niezwiązanych z taką działalnością jest nieistotne.

Podstawą weryfikacji, czy pojazd wykorzystuje się wyłącznie do prowadzonej działalności, jest ewidencja jego przebiegu. Powinna zawierać m.in. wpisy kierującego autem dotyczące każdego wykorzystania tego pojazdu, obejmujące:

- ?kolejny numer wpisu,

- ??datę i cel wyjazdu,

- ??opis trasy (skąd dokąd),

- ??liczbę przejechanych kilometrów,

- ??imię i nazwisko osoby kierującej pojazdem.

Nie ulega wątpliwości, że mając dostęp do tych danych, organy skarbowe będą mogły skutecznie sprawdzić, czy pojazd wykorzystuje się zgodnie z deklaracją podatnika. Jeśli ustalą, że dochodzi do niezgodnego z prawem pełnego odliczenia VAT, podatnikowi grożą surowe konsekwencje >patrz ramka.

Kto podlega karze

Z zasady sprawcą czynu zabronionego określonego w kodeksie karnym skarbowym jest podatnik. W przypadku spółki jawnej, cywilnej, partnerskiej ukarany zostanie wspólnik. Gdy podatnikiem jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółka akcyjna, kara zostanie nałożona na członka zarządu, prokurenta, głównego księgowego, a więc osoby odpowiedzialne za prawidłowe wykonywanie obowiązków publicznoprawnych. W praktyce często będzie tak, że grzywna zostanie nałożona w związku z nienależytym wykonaniem obowiązków przez osobę trzecią, a więc pracownika.

Za szkodę wyrządzoną pracodawcy etatowiec odpowiada według dwóch reżimów. Gdy wyrządzi ją nieumyślnie, obciążenie ogranicza się do trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia. Z kolei przy umyślności podwładny w pełni odpowiada za wyrządzoną szkodę. W przypadku niewłaściwego użytkowania auta służbowego możliwe są obie sytuacje.

Przykład 1

Pan Paweł jest przedstawicielem handlowym. W regulaminie użytkowania samochodów służbowych wyraźnie wskazano, że wykorzystywanie auta do celów prywatnych jest wykluczone. Mimo to pan Paweł w majowy weekend wybrał się nad jezioro na wypoczynek, co zostało udokumentowane przez organy skarbowe.

W tej sytuacji, w razie ukarania pracodawcy grzywną, pracownikowi można zarzucić umyślne wyrządzenie szkody. Dlatego szef ma prawo wystąpić ?z regresem do etatowca, którego zachowanie spowodowało nałożenie grzywny.