Jak ustalić ruchomy rozkład z pauzą w ciągu dnia

Konieczność wykonywania obowiązków wyłącznie w godzinach porannych i wieczornych może być uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją. Możliwość wprowadzenia w firmie przerywanego systemu ustawodawca obostrzył pewnymi warunkami. Jednak od 23 sierpnia 2013 r., kiedy weszła w życie nowelizacja kodeksu pracy z 12 lipca 2013 r. (DzU z 2013 r., poz. 896), jest to o wiele łatwiejsze. System taki można bowiem wprowadzić zarówno w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zakładową organizacją związkową (zoz), jak i w porozumieniu z przedstawicielami załogi wyłonionymi w trybie przyjętym u tego pracodawcy, jeżeli nie działa u niego zoz. Dodatkowo u pracodawcy będącego osobą fizyczną, prowadzącego działalność w zakresie rolnictwa i hodowli, u którego ?nie działa zoz, przerywany czas pracy wolno stosować na mocy umowy o pracę.

Najwyżej 5 godzin

Ustawodawca określił na 5 godzin maksymalną długość przerwy, jaką wolno wprowadzić w przerywanym systemie czasu pracy. Gdy ze względów organizacyjnych musi ona trwać dłużej niż 5 godzin, szef powinien szukać innego rozwiązania niż przerywany system.

Przykład

Kiosk z pieczywem, usytuowany w okolicy dużego zakładu, jest czynny od poniedziałku do piątku, dwie godziny rano i dwie godziny ?w porze popołudniowej. Do obsługi tego punktu pracodawca zatrudnił 2 pracowników w wymiarze 1/4 etatu na podstawie z góry określonego stałego rozkładu czasu pracy >patrz tabela 1.

W tak rozłożonym czasie pracy pracodawca nie mógł zastosować przerywanego systemu, choćby ze względu na to, że przerwa między jedną a drugą zmianą trwa 6 godzin. Nie może też do obsługi tego kiosku zatrudnić wyłącznie jednego pracownika. Praca powinna odbywać się w ciągłości, a przerwa w pracy jest dozwolona wyłącznie w przerywanym systemie czasu pracy i nie może być dłuższa niż ?5 godzin. Pracodawcy nie pozostaje nic innego, jak zatrudnić do obsługi punktu 2 pracowników w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Dwa przedziały

Nowe rozwiązania umożliwiają wprowadzenie na podstawie art. 1401 § 2 k.p. tzw. ruchomego rozkładu czasu pracy. Polega on na ustaleniu jedynie przedziału czasowego, w którym podwładny samodzielnie decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy. Taki rozkład można jednak ustalić tylko:

1) ?w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi; jeżeli nie jest możliwe uzgodnienie treści porozumienia ze wszystkimi zoz, szef robi to z organizacjami reprezentatywnymi w rozumieniu ?art. 24125a k.p., albo

2) ?w porozumieniu zawieranym z przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym u pracodawcy (gdy nie działają u niego zakładowe organizacje związkowe).

Jeśli zastosuje ten rozkład do przerywanego systemu czasu pracy, musi określić dwa przedziały czasowe. Jeden będzie dotyczył przedziału czasu, w którym pracownik ma rozpocząć pracę, a drugi długości przerwy wynikającej ze stosowanego systemu. Ustalając taki rozkład w systemie przerywanym, należy jednak zwrócić szczególną uwagę na możliwość naruszenia odpoczynków dobowych.

Przykład

Pan Wojciech jest zatrudniony w systemie przerywanym w ruchomym rozkładzie. Przewiduje on, że od poniedziałku do piątku ma rozpocząć pracę między 8 a 12. Następnie po przepracowaniu 4 godzin będzie miał 4-godzinną przerwę wynikającą ze stosowanego systemu, po której musi przepracować kolejne 4 godziny. Szef przekazał panu Wojciechowi miesięczny grafik, w którym zaplanował jego czas pracy w jednym z tygodni w sposób podany w tabeli 2.

W tym tygodniu pan Wojciech dwukrotnie nie miał zapewnionego ?co najmniej 11-godzinnego odpoczynku dobowego. ?W poniedziałek rozpoczął pracę w ustalonym przez szefa zakresie ?o 10 i wykonywał ją do 14. Następnie miał 4-godzinną przerwę wynikającą z zatrudnienia w przerywanym systemie do 18. ?Po jej zakończeniu ponownie pracował przez 4 godziny od 18 do 22. Zatem w dobie pracowniczej zawartej między 10 w poniedziałek ?a 10 we wtorek zapewniono mu jedynie 10 godzin nieprzerwanego odpoczynku – między 22 w poniedziałek a 8 we wtorek – kiedy pan Wojciech ponownie rozpoczął pracę. Jeszcze krótszy odpoczynek ?(8 godzin) pan Wojciech miał w czwartek. Powodem tego był start pracy w tym dniu w najpóźniejszej godzinie z ustalonego zakresu, ?tj. o 12 i następnie rozpoczęcie zadań w kolejnym dniu o 8, ?tj. najwcześniejszej z tego przedziału. Stąd w dobie pracowniczej, która rozpoczęła się dla pracownika o 12 w czwartek i trwała do 12 ?w piątek, przepracował on 12 godzin (12–16 i 20–24 w czwartek, oraz 8–12 w piątek). Zapewniono mu wtedy wyłącznie 8 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Taki grafik jest nieprawidłowy ?i narusza prawa etatowca, co jest wykroczeniem pracodawcy.

Pan Wojciech nie będzie jednak pracował w godzinach nadliczbowych. Ponowne wykonywanie pracy w tej samej dobie ?nie stanowi bowiem w tym rozkładzie aktywności ?w nadgodzinach.

Oczywiście samo zaplanowanie grafiku w ten sposób nie narusza jeszcze przepisów. Jednak rozpoczynanie przez etatowca aktywności w najpóźniejszej z godzin ustalonego przedziału i kolejnego dnia w godzinie ustalonej jako najwcześniejsza będzie każdorazowo łamało jego prawa. Nie ma przy tym znaczenia, że pracownik samodzielnie zdecydował o takich godzinach pracy w wyznaczonym przedziale. Za naruszenie odpoczynków dobowych i tak odpowiada pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu.

Dowolność, ale krótka przerwa

Ustawodawca celowo wskazał maksymalną długość przerwy między jedną a drugą aktywnością służbową w przerywanym systemie czasu pracy na 5 godzin. A to dlatego, że zatrudniając pracownika przez 8 godzin na dobę, maksymalnie 5-godzinna pauza nie naruszy jego odpoczynku dobowego. Dłuższa każdorazowo powodowałaby skrócenie należnych 11 godzin. Dlatego chcąc zatrudnić w przerywanym systemie w ruchomym rozkładzie przewidującym przedział czasowy, w którym pracownik ma rozpocząć pracę, należy zakres tego przedziału i przerwy ustalić łącznie na 5 godzin. Tylko wtedy pracownikowi zapewni się w każdej dobie nieprzerwany odpoczynek dobowy.

Przykład

Pani Mariola jest zatrudniona w przerywanym systemie wprowadzonym dla całego zakładu na mocy porozumienia z przedstawicielami załogi. Ponadto z tymi samymi reprezentantami pracodawca zawarł porozumienie o możliwości stosowania w firmie ruchomego rozkładu czasu pracy wynikającego z art. 1401 § 2 k.p. Ustalono w nim, że zakres czasowy, w którym pracownik ma rozpocząć pracę w dniach roboczych, obejmuje godziny od 6–9, natomiast przerwa po 4 godzinach aktywności będzie wynosić ?2 godziny. Pani Mariola pracowała w sposób podany w tabeli 3.