Jak podwyższyć kapitał zakładowy spółki z o.o.

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należą do spółek kapitałowych (są ich dwa rodzaje) przewidywanych przez polski system prawa (drugą stanowią spółki akcyjne). Podstawą funkcjonowania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest jej kapitał zakładowy, tzn. kapitał podstawowy spółki, stanowiący równowartość pierwotnych wkładów właścicieli wniesionych przy założeniu spółki.

Zgodnie z art. 154 § 1 kodeksu spółek handlowych (dalej: k.s.h.) kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 5 tys. złotych. Ustawodawca dokładnie określił więc minimalną wartość kapitału zakładowego spółki.

Kapitał zakładowy może być jednak w każdym czasie podwyższony. Procedura podwyższania kapitału zakładowego spółki z o.o. uregulowana została w art. 257 i następnych kodeksu spółek handlowych.

Są dwa sposoby

Podwyższenie kapitału zakładowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może się odbyć w dwojaki sposób:

- na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki, przewidujących maksymalną wysokość kapitału zakładowego i termin podwyższenia – podwyższenie następuje w drodze zwykłej uchwały wspólników, podjętej na zgromadzeniu bezwzględną większością głosów,

- w drodze zmiany umowy spółki – zmiana umowy spółki wymaga podjęcia, w formie aktu notarialnego uchwały wspólników na zgromadzeniu, większością dwóch trzecich głosów – o ile umowa spółki nie przewiduje warunków surowszych.

Zgodnie z art. 257 § 1 k.s.h. „Jeżeli podwyższenie kapitału zakładowego następuje nie na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki, przewidujących maksymalną wysokość podwyższenia kapitału zakładowego i termin podwyższenia, może ono nastąpić jedynie przez zmianę umowy spółki". Przepis ten w sposób jasny i klarowny wskazuje, że wyżej wymieniona lista sposobów podwyższenia kapitału zakładowego spółki ma charakter wyczerpujący.

Co z udziałami

Podwyższenie kapitału zakładowego spółki z o.o. następuje poprzez:

- podwyższenie wartości nominalnej udziałów istniejących;

- ustanowienie nowych udziałów.

Co do tego podziału, możliwe jest również połączenie obu wymienionych sposobów podwyższenia kapitału zakładowego i jednoczesne podwyższenie wartości nominalnej udziałów oraz utworzenie nowych udziałów już według nowej wartości.

Wskazać również należy, że nie ma przeciwwskazań, aby przy podwyższeniu kapitału zakładowego wydawać udziały o wartości przekraczającej wartość nominalną. Tak powstała nadwyżka (zwana „agio"), może wystąpić także przy podwyższeniu kapitału zakładowego przez wkłady gotówkowe. Musi być ona wniesiona do momentu wpisu podwyższenia do rejestru. Przekazana zostaje na kapitał zapasowy.

Podwyższenie kapitału zakładowego spółki może mieć charakter:

- zwykły – poprzez dokonanie wkładów;

- szczególny – bez wnoszenia wkładów.

Pieniądze z zysku

Bardzo charakterystycznym sposobem podwyższenia kapitału zakładowego spółki jest takie podwyższenie, w którym krąg osób zainteresowanych jest zamknięty – może się ono odbyć bez wnoszenia przez wspólników wkładów do spółki. W takim przypadku źródłem podwyższenia są fundusze inne niż kapitał zakładowy – ale zasilane z zysku spółki. Podwyższenie takie ma charakter „papierowy" – polega bowiem na zmianie pozycji w bilansie. W takiej sytuacji nie ma przeszkód, aby podwyższyć kapitał zakładowy spółki nawet wtedy, gdy wspólnik może mieć tylko jeden udział. Następuje bowiem wyłącznie przyrost wartości posiadanego przez wspólnika udziału.

Podwyższenie kapitału zakładowego może nastąpić również w drodze kapitalizacji rezerw – następuje to jednak wyłącznie w drodze zmiany umowy spółki.

Wkłady na podwyższony kapitał zakładowy mogą być pieniężne lub aportowe. Podwyższenie kapitału polegające na zwiększeniu liczby udziałów lub ich wartości nominalnej (jeżeli wiąże się z wniesieniem wkładów) zwiększa majątek spółki. Tymczasem podwyższenie kapitału zakładowego metodą kapitalizacji rezerw (tzn. ze środków własnych spółki) nie powoduje zwiększenia tego majątku – powoduje jedynie właściwe przesunięcia pomiędzy pozycjami w bilansie.

Jak to zrobić

Jednym z podstawowych elementów procesu podwyższenia kapitału zakładowego spółki z o.o. jest podjęcie uchwały przez jej wspólników. Uchwała taka zależeć będzie od trybu, w jakim będzie podejmowana. Gdy podwyższenie kapitału następuje poprzez zmianę umowy spółki, uchwała w tym zakresie może być podjęta na zgromadzeniu wspólników.

Uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego musi zawierać wyraźne wskazanie osób uprawnionych do objęcia określonej liczby udziałów, o podanej w uchwale wartości nominalnej

Zmiana umowy spółki wymaga formy aktu notarialnego. W przypadku gdy podwyższenie kapitału zakładowego następuje na podstawie aktualnych postanowień umowy spółki, które przewidują maksymalną wysokość podwyższenia kapitału zakładowego oraz termin jego dokonania, uchwała może być podjęta zarówno na zgromadzeniu wspólników, jak i poza nim.

Dowodem podjęcia stosownej uchwały będzie protokół z przebiegu zgromadzenia wspólników. Wskazać należy, że uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego musi zawierać wyraźne wskazanie osób uprawnionych do objęcia określonej liczby udziałów, o podanej w uchwale wartości nominalnej.

Prawo pierwszeństwa

Zgodnie z art. 258 k.s.h. „Jeżeli umowa spółki lub uchwała o podwyższeniu kapitału nie stanowi inaczej, dotychczasowi wspólnicy mają prawo pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do swoich dotychczasowych udziałów". Przepis ten reguluje tzw. prawo pierwszeństwa. Prawo to może zostać wyłączone przez samą umowę spółki lub w drodze uchwały wspólników (w tym przypadku na odebranie prawa wspólnik musi wyrazić zgodę).

Sama realizacja prawa pierwszeństwa odbywa się zgodnie ze stosunkiem (proporcją) posiadanych przez wspólników udziałów. Umowa spółki (bądź uchwała wspólników) może jednak proporcje te zmienić.

Objęcie udziałów w spółce jest prawem, a nie obowiązkiem wspólnika. Nie może być on więc zmuszony do jego realizacji. W sytuacji gdy wspólnik nie skorzysta z przysługującego mu prawa, zarząd spółki może zaoferować nowe udziały dowolnie przez siebie wybranej osobie, w tym także tym wspólnikom spółki, którzy ze swojego prawa pierwszeństwa już skorzystali.

Prawo pierwszeństwa należy wykonać w terminie miesiąca od dnia wezwania do jego wykonania. Wezwania te zarząd przesyła wspólnikom jednocześnie.

Oświadczenie o objęciu

Objęcie udziałów oznacza przyznanie ich wspólnikowi. Kolejnym wymogiem formalnym procedury podwyższenia kapitału zakładowego jest więc wymóg złożenia przez wspólnika oświadczenia o objęciu udziałów – wymaga ono formy aktu notarialnego. Naruszenie tej formy powoduje konsekwencje w postaci nieważności złożonego oświadczenia.

Od oświadczenia dotychczasowego wspólnika o objęciu nowego udziału, udziałów lub podwyższonej części udziałów, należy odróżnić nabycie udziałów już istniejących. W tej sytuacji zastosowanie znajdzie art. 180 k.s.h., co oznacza, że formą konieczną do tego nabycia (a nie objęcia) będzie forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi.

Przystąpienie nowych wspólników

W przypadku gdy nowe udziały nabywane są przez podmioty inne aniżeli dotychczasowi wspólnicy spółki, dochodzi do wstąpienia (przystąpienia) ich do spółki. Przystąpienie to może być traktowane w dwojaki sposób: szerszy i węższy. W znaczeniu szerszym mówić będziemy o każdej formie nabycia członkostwa w spółce. W znaczeniu węższym będzie to właśnie np. objęcie udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki.

Oświadczenie o przystąpieniu do spółki jest więc niejako odpowiedzią na ofertę złożoną przez samą spółkę. Ma ono charakter jednostronnej czynności prawnej. Sam akt przystąpienia do spółki takiego charakteru już nie ma – jest to bowiem zawsze umowa pomiędzy spółką a jej nowym wspólnikiem.

Zmiana układu głosów

Pełnię praw i obowiązków wspólnik uzyskuje dopiero z chwilą wpisu do rejestru. W wyniku przystąpienia wspólnika do spółki może niewątpliwie dojść do zmiany układu kapitałowego i układu głosów w spółce. Zasady te zależeć będą również od charakteru uprzywilejowania co do głosu.

Samo oświadczenie nowego wspólnika ma nieco odmienny kształt od oświadczenia składanego przez wspólnika dotychczasowego. Niewątpliwie bowiem nowy wspólnik musi złożyć dwa oświadczenia: o przystąpieniu do spółki oraz o objęciu udziałów.