W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych można znaleźć wiele rodzajów przychodów z praw majątkowych, których sposób opodatkowania nie znajduje podstaw w art. 18 u.p.d.o.f.. Są to przede wszystkim przychody z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.), które wymienione zostały w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f.. Katalog przychodów wymienionych w tym przepisie wydaje się być najbardziej zbliżonym do przychodów z praw majątkowych po zmarłym pracowniku, jeśli prawa te nie wchodzą do spadku, a przechodzą na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z FUS. Katalog przychodów wymienionych w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. jest katalogiem otwartym (z uwagi na zwrot „...uważa się w szczególności ..."), a więc w określonych sytuacjach przychody z praw majątkowych po zmarłym pracowniku powinny być zaliczane do grupy przychodów, które podstawę opodatkowania znajdują właśnie w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., a nie w art. 18 u.p.d.o.f.. Rodzi to określone konsekwencje, o czym dalej.
Jak już wcześniej zaznaczono, po śmierci pracownika dotychczasowy pracodawca traci ten status i staje się dłużnikiem wierzytelności przypadających osobom uprawnionym do realizacji praw majątkowych ze stosunku pracy po zmarłym pracowniku. Dłużnik zatem nie jest już płatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych po zmarłym pracowniku i nie ciąży na nim obowiązek naliczenia, pobrania i odprowadzenia do urzędu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy od wynagrodzeń zmarłego pracownika. Nie znajduje żadnych podstaw prawnych pogląd Ryszarda Kubackiego, że „... na płatniku ciąży obowiązek pobrania należnego podatku dochodowego oraz wystawienia ... informacji PIT-11, w której wykazany zostanie przychód z praw majątkowych" (zob. Leksykon podatku dochodowego od osób fizycznych 2009, autor Ryszard Kubacki, wyd. UNIMEX, Wrocław 2009, str. 436). Po pierwsze dlatego, że były pracodawca (a po śmierci pracownika dłużnik wierzytelności) nie jest już płatnikiem podatku dochodowego. Po drugie, informacja PIT-11 jest informacją o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy, głównie związanych z istniejącym stosunkiem pracy (lub podobnym). Po trzecie, w PIT-11 z praw majątkowych należy wykazać jedynie dochód i pobrane zaliczki z praw autorskich i innych praw, o których mowa w art. 18 ustawy (a więc praw pokrewnych prawom autorskim, praw do projektów wynalazczych, praw do topografii układów scalonych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych; zob. deklarację PIT-11 wersja 19, część E, poz. 8). Prawa majątkowe ze stosunku pracy, które po śmierci pracownika przechodzą na inne osoby nie mieszczą się w grupie tych praw wymienionych w PIT-11. Po czwarte, osoby uprawnione z mocy art. 63
1
§ 2 k.p. do praw majątkowych ze stosunku pracy po zmarłym pracowniku, nabywają te prawa po tymże pracowniku, a nie od byłego pracodawcy. Dłużnik wierzytelności jest zobowiązany jedynie do dokonania czynności materialno-technicznych, polegających na ustaleniu listy osób uprawnionych do praw majątkowych po zmarłym pracowniku oraz dokonaniu stosownych płatności na rzecz tych osób. W tym miejscu należy także zwrócić uwagę na fakt, iż niezależnie od statusu osób uprawnionych do nabycia praw majątkowych ze stosunku pracy po zmarłym pracowniku (małżonek, osoby uprawnione do renty rodzinnej, spadkobiercy) nabywane prawa są prawami po osobie zmarłej (mają charakter dziedziczny), a jako takie powinny podlegać jednolitemu reżimowi postępowania ze strony dłużnika wierzytelności.
Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w przypadku uzyskiwania przez podatnika przychodów z praw majątkowych (głównie wymienionych w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f.) nie nakładają na podatników obowiązku zapłacenia zaliczek na podatek dochodowy. Zatem konkretyzacja zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych następuje dopiero po zakończeniu danego roku podatkowego (31 grudnia), kiedy w terminie do 30 kwietnia roku następnego podatnicy zobowiązani są złożyć zeznanie podatkowe i wpłacić należny podatek dochodowy. Jednakże podatnik nabywający prawa majątkowe po zmarłym pracowniku oraz właściwy organ podatkowy powinni otrzymać po zakończeniu roku podatkowego informację o wysokości przychodu z tytułu praw majątkowych. Osobie nabywającej prawa majątkowe jest taka informacja niezbędna dla sporządzenia prawidłowego zeznania podatkowego za rok podatkowy, natomiast organowi podatkowemu do weryfikacji tychże zeznań. Kwestia ta uregulowana jest w art. 42a u.p.d.o.f., który stanowi, że „osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które dokonują wypłaty należności lub świadczeń, o których mowa w art. 20 ust. 1 ..., od których nie są obowiązane pobierać zaliczki na podatek lub zryczałtowanego podatku dochodowego, są obowiązane sporządzić informację według ustalonego wzoru o wysokości przychodów i w terminie do końca lutego następnego roku podatkowego przekazać podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu ..." . Taką informacją wg ustalonego wzoru jest deklaracja PIT- 8C, którą sporządza i przesyła podatnikowi oraz organowi podatkowemu były pracodawca (dłużnik wierzytelności). Przychody z praw majątkowych po zmarłym pracowniku wykazywane są w części D deklaracji PIT-8C. Ustawodawca nie ustalił jak powinien postąpić pracodawca, który zaprzestał działalności gospodarczej w trakcie roku podatkowego, w którym nastąpiła śmierć pracownika lub przed końcem lutego następnego roku. Zdaniem autorów opracowania należy postulować, aby w takim przypadku postępować w sposób określony w art. 42 ust. 3 u.p.d.o.f.
