Podobieństwa i różnice między umową o pracę i zleceniem

Przede wszystkim przy wyborze rodzaju umowy dla zatrudnienia sezonowego i kształtując jej treść należy pamiętać, by nie miała ona charakteru mieszanego, łączącego elementy umowy o pracę i zlecenia (wyrok SN z 23 stycznia 2002 r.,  I PKN  786/00, OSNP 2004, nr 2, poz. 30).

Jeśli bowiem zawiera zarówno cechy charakterystyczne dla zatrudnienia na  podstawie stosunku pracy, jak i dla umów cywilnoprawnych (zlecenie, umowa o dzieło), z orzecznictwa SN wynika, że do oceny, jaki faktycznie stosunek prawny łączy strony, decydujące znaczenie ma to, które z tych cech mają charakter przeważający (por. wyrok SN z 14 września 1998 r., I PKN  334/08, OSNAPiUS 1999, nr 20, poz.  646).

Jeżeli przeważają te charakterystyczne dla umowy o pracę określone w art. 22 § 1 k.p., to mamy do czynienia z zatrudnieniem na etat. Jeśli natomiast cechy charakterystyczne dla stosunku pracy nie przeważają, to jest to kontrakt cywilnoprawny.

Nie zawsze określenie w umowie cywilnoprawnej niektórych cech charakterystycznych dla stosunku pracy, np. miejsca wykonywania pracy czy liczby godzin, przez które dziennie dana osoba ma wykonywać powierzone jej zadania, przesądza o tym, że strony wiąże stosunek pracy.

Kontrakty cywilne, zgodnie z zasadą swobody umów, mogą zawierać elementy, które standardowo związane są ze stosunkiem pracy, jak np. zastrzeżenie o osobistym wykonaniu pracy i ściśle ustalonych godzinach jej wykonywania.

W jednym z wyroków SN stwierdził, że „nazwa umowy i odwołanie się w jej treści do przepisów kodeksu cywilnego przemawiają przeciwko zakwalifikowaniu jej jako umowy o pracę. Określenie w umowie czynności z zastrzeżeniem ich osobistego wykonywania w określonych dniach i godzinach nie przesądza o nawiązaniu stosunku pracy, ponieważ takie elementy występują też w stosunkach cywilnoprawnych” (wyrok SN z 6 października 1998 r., I PKN 389/98, OSNAPiUS 1999, Nr 22, poz. 718).

Przykład

W sezonie letnim zarządca biurowca przeprowadza czyszczenie klimatyzacji i profilaktyczne zwalczanie wszelkiego rodzaju robaków i szkodników. Do zadania tego zatrudniona jest nowa osoba.

W podpisanej z nią umową-zlecenia zastrzeżono, że zadania musi wykonywać osobiście między godz. 17 a 22. Zatrudniający zapewnił też narzędzia pracy i środki czystości.

Takie zastrzeżenia uwarunkowane są obiektywnymi warunkami wykonania zlecenia i nie zmieniają charakteru zawartej przez strony umowy. Przedmiot pracy wymaga jej wykonywania wyłącznie w pomieszczeniach biurowca i tylko między zakończeniem funkcjonowania biur wynajmowanych przez firmy a zamknięciem budynku przez ochronę.

Warunek osobistego wykonawstwa wynika natomiast z konieczności zachowania podwyższonej ostrożności w związku ze stosowaniem niebezpiecznych dla zdrowia środków chemicznych, w zakresie których stosowania zleceniobiorcę przeszkolił producent.