Wysokość dodatku za jedną godzinę zależy od wymiaru godzin pracy przypadających do przepracowania w danym miesiącu.
Przykład
Pracownik w styczniu 2012 r. wykonywał pracę przez 4 godziny w porze nocnej. W zakładzie nie obowiązują korzystniejsze od kodeksowych regulacje dotyczące wysokości tego dodatku. Zatem 1500 zł należy podzielić przez styczniowy wymiar czasu pracy, tj. 168 godzin, i wynik pomnożyć przez 20 proc.:
(1500 : 168) = 8,93 zł x 20 proc. = 1,79 zł (za jedną godzinę pracy w porze nocnej)
Pracownikowi będzie przysługiwał dodatek za 4 godziny pracy w porze nocnej w styczniu 2012 r. w wysokości 7,16 zł brutto.
Pracujący w nocy
Obowiązujące przepisy kodeksu pracy posługują się pojęciem „pracującego w nocy”. Jest to pracownik, którego rozkład czasu pracy przewiduje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną.
Wystarczy zatem, że zatrudniony wykonuje pracę w rozkładzie trzyzmianowym, w którym w każdym kolejnym tygodniu rozpoczyna pracę na kolejnej zmianie.
Przykład
Pracownik świadczy obowiązki służbowe w jednomiesięcznym okresie rozliczeniowym, w którym zgodnie z obowiązującymi przepisami jest do przepracowania 160 godzin.
W kolejnych tygodniach wykonuje pracę:
• w pierwszym – na I zmianie od 7.00 do 15.00,
• w drugim – na II zmianie od 15.00 do 23.00,
• w trzecim – na III zmianie od 23.00 do 7.00.
W kolejnym tygodniu pracownik ponownie rozpoczyna pracę na I zmianie. Pora nocna w zakładzie pokrywa się z III zmianą i trwa osiem godzin od 23.00 do 7.00. Zatem w tym okresie rozliczeniowym pracownik przepracował 40 godzin w porze nocnej co stanowiło 1/4 miesięcznego wymiaru czasu pracy.
Dłużej w nocy = większe uprawnienia
Osobie zaliczonej do kategorii pracujących w nocy nie przysługują, poza dodatkiem nocnym, żadne dodatkowe uprawnienia finansowe. Nie ma on również większych przywilejów z zakresu czasu pracy, jeżeli nie wykonuje prac szczególnie niebezpiecznych albo związanych z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym.
Jeżeli jednak wykonuje takie zadania, to jego czas pracy nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę. Nie jest zatem dopuszczalne zatrudnienie takiego pracownika np. w równoważnym systemie czasu pracy, w którym w niektórych dobach miałby wykonywać obowiązki np. 10 lub 12 godzin. Nie ma przy tym znaczenia, czy w danym dniu przyszedł na ranną, popołudniową czy nocną zmianę.
Nawet gdyby miał pracować na pierwszej zmianie, to wyłącznie w nieprzekraczalnym 8-godzinnym wymiarze. Taki pracownik nie może tym samym wykonywać pracy w godzinach nadliczbowych powyżej obowiązującej dobowej normy czasu pracy.
Wykaz prac szczególnie niebezpiecznych albo związanych z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym ustala pracodawca w porozumieniu z zakładową organizacją związkową. Gdy taka u niego nie działa – to z przedstawicielami pracowników. Taki wykaz wymaga też konsultacji z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad załogą.
Formułując taką listę, należy mieć na uwadze, że niektóre rodzaje prac zostały już przez ustawodawcę uznane w poszczególnych aktach prawnych za szczególnie niebezpieczne i pracodawca nie może ich pominąć, ustalając własny wykaz.
Przykładowo rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn. DzU z 2003 r. nr 169, poz. 1650 ze zm.) zalicza do prac szczególnie niebezpiecznych:
• roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu pracy lub jego części,
• prace w zbiornikach, kanałach, wewnątrz urządzeń technicznych i w innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych,
• prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych,
• prace na wysokości.
Ograniczenie czasu pracy pracujących w nocy nie dotyczy jednak pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz prowadzących akcję ratowniczą w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo prowadzących prace związane z usuwaniem awarii.
Jak zwykle wyjątek
Jak wskazuje ustawa z z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (DzU nr 200, poz. 1679 ze zm.), przy obliczaniu wysokości minimalnej płacy pracownika nie uwzględnia się:
• nagrody jubileuszowej,
• odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy,
• wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.
Zatem a contrario należy stwierdzić, że w skład wynagrodzenia minimalnego mogą wchodzić dodatki z tytułu pracy w porze nocnej. Jednak samo wskazanie w umowie kwoty wynagrodzenia jako 1500 zł brutto nie uprawnia pracodawcy do niewypłacania pracownikom dodatków nocnych.
Może je wliczyć do pensji minimalnej, jeżeli będzie to wynikało z przepisów wewnątrzzakładowych lub z postanowień umowy o pracę.
