To art. 2 ust. 1 i 5 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (DzU z 2001 r. nr 79, poz. 854., dalej ustawa o zz) reguluje zakres podmiotowy fundamentalnego prawa koalicji związkowej, jakim jest tworzenie i przystępowanie do związków zawodowych.
Oprócz pracowników (bez względu na podstawę powstania stosunku pracy) przyznaje je członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych, osobom skierowanym do pracy w zakładach w celu odbycia służby zastępczej, a także osobom wykonującym pracę na podstawie umowy agencyjnej. Ci ostatni, aby jednak skorzystać z prawa koalicji, nie mogą być pracodawcami. Prawa koalicji nie pozbawia ich natomiast zatrudnianie innych osób na umowach cywilnych.
Dla odbywających służbę zastępczą prawo tworzenia i wstępowania do związków ograniczono do tych firm, gdzie odbywają taką służbę. Osobom wykonującym pracę nakładczą art. 2 ust. 2 ustawy o zz przyznaje ograniczone prawo koalicji. Wolno im wstępować do związków działających w zakładzie, z którym nawiązały umowę o pracę nakładczą. Nakładcy nie mogą zatem tworzyć związków zawodowych. To ograniczenie stawia nakładców w niekorzystnej sytuacji wobec pracowników wykonujących podobny rodzaj zatrudnienia (poza zakładem), czyli telepracowników, którzy korzystają z pełnego prawa koalicji.
Art. 2 ust. 4 ustawy przyznaje bezrobotnym (w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia) ograniczone prawo koalicji. Polega to na zachowaniu członkostwa w związkach, do których należeli w czasie zatrudnienia, a także prawo wstępowania do nich w przypadkach i na warunkach określonych w statutach tych organizacji. Bezsporne jest, że bezrobotnym nie przysługuje prawo tworzenia związków. Potwierdza to dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego, np. uchwała z 10 stycznia 1992 r. (I PZP 63/91). Zgodnie z jej tezą „osoby bezrobotne w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu nie mają prawa tworzenia związków zawodowych”.
Prawa związkowe (m.in. koalicji) są ograniczone dla wskazanych w ustawie funkcjonariuszy policji, Straży Granicznej, Służby Więziennej oraz strażaków Państwowej Straży Pożarnej, a także pracowników Najwyższej Izby Kontroli (art. 2 ust. 6).
