Z uwagi na wzrastającą liczbę cudzoziemców na terytorium Polski, organy administracji publicznej prowadzą coraz więcej spraw, w których stronami są takie osoby. W przeważającej liczbie, obcokrajowcy nie władają językiem polskim na poziomie umożliwiającym im samodzielne prowadzenie takiego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z 11 września 2019 r., II FSK 186/19, LEX nr 2723460 wypowiedział się co do konsekwencji niezapewnienia cudzoziemcowi tłumaczenia dokumentów na język ojczysty, zawartych w aktach sprawy.

Stan faktyczny

Sprawa dotyczyła postępowania prowadzonego przez naczelnika urzędu skarbowego w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki. Taką osobą był obywatel Republiki Federalnej Niemiec, który był członkiem zarządu spółki. W 2015 r. organ podatkowy orzekł o takiej odpowiedzialności strony. Strona wniosła odwołanie od decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Organ II instancji w drodze postanowienia odmówił przywrócenia terminu oraz stwierdził, że odwołanie zostało wniesione po terminie. Następnie w 2016 r. wniosła o wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej (o.p.) – z uwagi na wydanie decyzji na podstawie fałszywych dowodów.

Naczelnik Urzędu Skarbowego wznowił postępowanie w sprawie i na skutek przeprowadzonego postępowania wznowieniowego orzekł o odmowie uchylenia wydania przez siebie decyzji. Podstawą takiego rozstrzygnięcia było niestwierdzenie zaistnienia przesłanki wymienionej w art. 240 § 1 pkt 1 o.p. Strona nie zgodziła się z taką decyzją organu I instancji i wniosła od niej odwołanie w której zarzuciła organowi podatkowemu szereg naruszeń przepisów prawa procesowego.

Czytaj także:

Postępowanie administracyjne: obcojęzyczny dokument należy przetłumaczyć na język polski

Czynny udział strony w postępowaniu

Jeden z zarzutów dotyczył naruszenia zasady zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym, czyli przepisów art. 123 § 1, art. 178 § 1 i art. 200 § 1 o.p. Odwołanie nie było skuteczne i organ II instancji utrzymał pierwotną decyzję. Na taki prawomocny akt administracyjny została wniesiona skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w jej zarzutach przytoczono podobne przepisy jak w treści odwołania od decyzji. Skarżący ponownie szczególną uwagę zwrócił na zarzut naruszenia zapewnienia czynnego udziału stronie, gdyż nie uwzględniono jego żądania co do udostępnienia dokumentów przetłumaczonych na język polski i nie zapewniono tłumacza.

Gdański WSA w wyroku z 28 grudnia 2017 r., I SA/Gd 18/17, LEX nr 2432695, oddalił skargę. Odnosząc się do kwestii zapewnienia stronie tłumacza i przekładu akt sprawy sąd I instancji zwrócił uwagę na art. 27 zd. 1 Konstytucji RP i art. 4 ustawy o języku polskim. Zgodnie z normami zawartymi w tych jednostkach redakcyjnych język polskim jest językiem urzędowym. Zdaniem sądu brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia, że organy podatkowe zobowiązane są toku prowadzonych przez siebie postępowań podatkowych do zabezpieczenia cudzoziemcowi możliwości korzystania przez niego z ojczystego języka.

Od wyroku WSA została przez skarżącego wywiedziona skarga kasacyjna. Zarzuty skargi kasacyjnej były zbliżone do zarzutów podnoszonych przy postępowaniu toczącym się we wcześniejszych instancjach. W zakresie możliwości zapoznania się z aktami sprawy w zrozumiałym języku sąd II instancji podzielił stanowisko wyrażone w wyroku WSA.

Postępowanie dowodowe

Sąd w pierwszej kolejności przywołał przepisy art. 83 i art. 27 Konstytucji RP. Wywiedziona z nich norma prawna zobowiązuje cudzoziemców do przestrzegania przepisów dotyczących posługiwania się językiem polskim. Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o języku polskim wprowadza zasadę składania oświadczeń i pism sporządzonych w języku polskim wobec podmiotów wykonujących zadania publiczne na terytorium RP.

Artykuł 4 pkt 3 tej samej ustawy podkreśla, że język polski jest językiem urzędowym wobec terenowych organów administracji publicznej. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest prowadzenie postępowań administracyjnych w trybie ordynacji podatkowej, kodeksu postępowania administracyjnego lub innych ustaw regulujących takie postępowanie w języku polskim. Na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek posługiwania się językiem polskim przy sporządzaniu aktów administracyjnych (postanowień, decyzji) wydawanych w toku takich procedur. Tym samym konieczne jest posługiwanie się takim językiem w postępowaniu dowodowym.

Brak podstaw do tłumaczeń

NSA zwrócił uwagę, że w obecnym stanie prawnym brak jest ogólnego prawa cudzoziemca do otrzymywania pomocy tłumacza w toku postępowania administracyjnego (lub podatkowego) oraz prawa do otrzymywania tłumaczeń akt sprawy. Takie obowiązki skierowane do organów administracji wynikają jedynie z  przepisów szczególnych np. z art. 10 ustawy o cudzoziemcach – zgodnie z którym urzędy prowadzące określone rodzaje spraw mają obowiązek pouczyć cudzoziemca w języku dla niego zrozumiałym o zasadach i trybie postępowania oraz o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach - lub art. 11 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej - zgodnie z którym tłumaczenie na język polski dokumentów sporządzonych w języku obcym, dopuszczonych jako dowód w postępowaniu o nadanie statusu uchodźcy lub azylu, zapewnia w razie potrzeby, organ, przed którym jest prowadzone postępowanie.

Na gruncie procedury podatkowej można jedynie wskazać na art. 174 § 2 o.p., który przewiduje, że w protokołach z przesłuchania osoby niewładającej językiem polskim należy podać w przekładzie na język polski treść złożonego zeznania oraz wskazać osobę i adres tłumacza, który dokonał przekładu. Przy czym tłumacz podpisuje protokół z takiego przesłuchania. Zauważyć należy, że analogiczne rozwiązanie przewiduje art. 69 § 2 k.p.a.

Zdaniem NSA zaistnienie bariery językowej w toku postępowania administracyjnego (podatkowego) nie skutkuje naruszeniem zasady zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu. Strona zawsze posiada prawo do ustanowienia pełnomocnika władającego językiem polskim na podstawie art. 138a § 1 o.p. (lub odpowiednio art. 32 i art. 33 k.p.a.). W związku z takim stanem rzeczy sąd II instancji oddalił skargę kasacyjną w omawianym zakresie (a także w zakresie pozostałych zarzutów). Podkreślić należy, że uwagi wyrażone w omawianym orzeczeniu zachowują aktualność także w odniesieniu do postępowań prowadzonych w trybie k.p.a. z uwagi na liczne analogie względem przepisów o.p.

Sygnatura akt: II FSK 186/19