Jak liczyć odprawy i odszkodowania

Większość odpraw i odszkodowań szacujemy w zasadzie tak samo jak ekwiwalent za niewykorzystany w naturze urlop wypoczynkowy. Wynika tak z § 2 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=73966]rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (DzU nr 62, poz. 289 ze zm.,[/link] dalej rozporządzenie z 29 maja 1996 r.).

Stosujemy zatem odpowiednio § 14 – 19 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=74468]rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (DzU nr 2, poz. 14 ze zm.[/link], dalej rozporządzenie urlopowe).

[b]ETAP 1.[/b]

[b]Dzielimy na trzy grupy[/b]

Zasadniczo do podstawy wymiaru odpraw i odszkodowań wchodzą wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy, z wyjątkiem wyliczonych w § 6 rozporządzenia urlopowego (głównie chodzi o nagrody, trzynaste pensje, płacę i ekwiwalent za urlop, dodatkowe wynagrodzenie radcy prawnego z tytułu zastępstwa procesowego). Każdy składnik wynagrodzenia lub świadczenie weryfikujemy najpierw pod kątem, czy figuruje w tym katalogu wyłączeń, czy nie. Gdy przejdzie to sito, kwalifikujemy go następnie do jednego z trzech rodzajów składników: w stałej stawce miesięcznej, zmiennych za okres nie dłuższy niż miesiąc, za okresy dłuższe niż miesiąc w stałej stawce i ruchome [link=http://www.rp.pl/galeria/6,1,380203.html](patrz ramka)[/link]. Każdą kategorię składników inaczej uwzględniamy bowiem w podstawie wymiaru. I tak składniki:

- w stałej stawce miesięcznej przyjmujemy do podstawy wymiaru odpraw i odszkodowań w kwocie należnej w miesiącu ustania zatrudnienia,

- zmienne za okresy nie dłuższe niż miesiąc – w średniej wysokości wypłaconej podwładnemu w ciągu trzech miesięcy poprzedzających miesiąc ustania zatrudnienia,

- za okresy dłuższe niż miesiąc – w przeciętnej wysokości uiszczonej zatrudnionemu w czasie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc ustania zatrudnienia.

[b]ETAP 2.[/b]

[b]Szacujemy miesięczną podstawę wymiaru[/b]

Podstawy wymiaru ustalone od poszczególnych rodzajów składników pensji dodajemy i uzyskujemy podstawę wymiaru odpraw i odszkodowań. Według § 18 rozporządzenia urlopowego podstawę ekwiwalentu za urlop dzielimy w takiej sytuacji przez współczynnik ekwiwalentu (w tym roku jest to 21,08), a potem jeszcze przez osiem. Przechodzimy w ten sposób na stawkę godzinową ekwiwalentu, którą następnie mnożymy przez liczbę godzin niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego i mamy całą kwotę ekwiwalentu za urlop.

Metoda ta zawodzi w trakcie obliczania odpraw i odszkodowań ze stosunku pracy. Dlatego że kierując się nią w rachunkach, świadczenia te wychodzą znacznie zawyżone. W każdym razie nie odzwierciedlają miesięcznych zarobków zatrudnionego, a tak powinno być, bo odprawa nie powinna odbiegać ani na korzyść, ani na niekorzyść pracownika.

Problemem tym zajął się [b]Sąd Najwyższy w uchwale z 9 maja 2000 r. (III ZP 12/00).[/b] Rozstrzygnął, że podstawę wymiaru odprawy pieniężnej stanowi średnia arytmetyczna zarobków podwładnego ustalona według § 14 – 17 rozporządzenia urlopowego. Tak oszacowaną podstawę mnożymy przez liczbę miesięcy, za jaką przysługuje, i mamy pełną odprawę. „Przepis § 18 (a w konsekwencji § 19) nie może znaleźć zastosowania przy obliczaniu odprawy pieniężnej, bo brak w nim istotnego elementu, od którego zastosowanie to jest uzależnione” – czytamy w orzeczeniu.

Z uchwały wynika, że zasadę tę stosujemy do wszystkich świadczeń ustalanych jak ekwiwalent za urlop i będących wielokrotnością miesięcznej pensji.

Współczynnika ekwiwalentu za urlop używamy zawsze jako dzielnika podstawy wymiaru należności, przy szacowaniu których jest konieczna stawka za jeden dzień. Chodzi głównie właśnie o ekwiwalent za niewykorzystany w naturze urlop wypoczynkowy i karę pieniężną za przewinienia porządkowe pracownika określoną w art. 108 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=0DD323546399710F426670328AF895F2?id=76037]kodeksu pracy[/link]

[b]ETAP 3.[/b]

[b]Ustalamy należność końcową[/b]

W tym celu podstawę wymiaru mnożymy przez liczbę miesięcy, za jaką przysługuje odprawa, bądź dzielimy przez dwa. Dla przykładu: odprawa z tytułu zwolnienia pracownika z przyczyn go niedotyczących wynosi:

- miesięczne wynagrodzenie, jeśli zatrudniony pracował w ostatniej firmie krócej niż dwa lata,

- dwumiesięczne, gdy zakładowy staż wynosi przynajmniej dwa lata i jest nie dłuższy niż osiem lat,

- trzymiesięczne, jeżeli zakładowy staż wynosi ponad osiem lat.

Wynika tak z art. 8 ust. 1 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=169524]ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (DzU nr 90, poz. 844 ze zm.[/link], dalej ustawa o zwolnieniach grupowych).

[ramka] [b][link=http://www.rp.pl/galeria/6,2,380203.html]Zobacz, które odprawy liczymy z pominięciem współczynnika[/link][/b][/ramka]

[ramka][b][link=http://www.rp.pl/galeria/6,3,380203.html]Zobacz, które odszkodowania liczymy z pominięciem współczynnika[/link][/b][/ramka]

[ramka][b]Przykład 1[/b]

Pan Jan jest jednym z kierowników działu sprzedaży dużej spółki handlowej. Zarabia 5000 zł pensji podstawowej i miesięczną prowizję, liczoną od zysku osiąganego przez podległych mu handlowców. Dostał wypowiedzenie, ponieważ z powodu recesji pracodawca został zmuszony do redukcji grupowych.

W spółce pan Jan jest zatrudniony od czterech lat i w związku z tym należy mu się odprawa za dwa miesiące. Szacujemy ją według reguł opisanych w poszczególnych etapach, pamiętając, że odprawa ta dla jednej osoby nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w chwili rozwiązania stosunku pracy, tj. 19 140 zł w 2009 r., a w 2010 r. 19 755 zł (art. 8 ust. 4 ustawy o zwolnieniach grupowych). Rachunki wyglądają następująco

[b]Krok 1. Kwalifikujemy składniki pensji[/b]

– pensja podstawowa – składnik w stałej stawce miesięcznej,

– prowizja miesięczna – składnik zmienny za okres nie dłuższy niż miesiąc.

[b]Krok 2. Określamy podstawę[/b]

Składnik w stałej stawce miesięcznej należny w miesiącu ustania zatrudnienia (5000 zł) sumujemy ze średnią wysokością prowizji wypłaconych w ciągu trzech miesięcy poprzedzających miesiąc ustania zatrudniania (zakładamy, że jest to 3000 zł):