Co do zasady, wypłata przez spółkę dywidendy w dowolnej formie wiąże się z powstaniem u otrzymującego dochodu z tytułu udziału w zyskach osób prawnych. Dochód ten podlega opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wysokości 19 proc., którego płatnikiem jest spółka wypłacająca dywidendę. Gdy dywidendę otrzymuje spółka kapitałowa, jej dochód może być zwolniony z opodatkowania. Warunkiem jest nieprzerwane posiadanie przez nią co najmniej 10 proc. udziałów/akcji spółki wypłacającej dywidendę przez okres co najmniej dwóch lat, przy czym ta ostatnia przesłanka nie musi być spełniona już w momencie wypłaty. Wystarczy, że udziałowiec posiada wymienioną liczbę udziałów/akcji w chwili wypłaty i utrzyma podany minimalny udział do momentu upływu dwuletniego okresu posiadania.
Zanim nastąpi wypłata
Zdarza się, że spółka mająca wypłacić dywidendę nie posiada wystarczających zasobów gotówki. Może w takim wypadku sprzedać część swojego majątku, aby wypłacić dywidendę z osiągniętego zysku. Jeśli wydatki na nabycie zbywanego majątku byłyby jednak niższe niż kwota, za którą został sprzedany, zbycie spowodowałoby powstanie w spółce przychodu do opodatkowania w wysokości różnicy między tymi wartościami. Spółka zapłaciłaby więc podatek z tytułu odpłatnego zbycia majątku w celu wypłaty dywidendy, niezależnie od konieczności pobrania podatku z tytułu jej wypłaty.
Dwa sposoby przekazania
Spółka nie musi jednak sprzedawać posiadanego majątku, by wypłacić dywidendę. Może bezpośrednio przekazać swój majątek udziałowcowi, co nazywane jest potocznie wypłatą dywidendy rzeczowej. Istota sporu pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy czynność tego rodzaju ma dla wypłacającej dywidendę spółki skutki podatkowe, takie jak odpłatne zbycie majątku w celu uzyskania środków na wypłatę dywidendy.
Procedura wypłaty dywidendy rzeczowej nie została szczegółowo uregulowana w przepisach kodeksu spółek handlowych, w związku z czym w praktyce stosowane są dwa sposoby.
Zgodnie z pierwszym spółka podejmuje uchwałę o podziale zysku i wypłacie dywidendy w formie pieniężnej, a następnie uzyskuje zgodę wspólnika na spełnienie tego świadczenia w formie przekazania mu części swojego rzeczowego majątku. Wspólnik, w wyniku podjęcia przez spółkę uchwały o podziale zysku i wypłacie dywidendy, uzyskuje jednak wobec spółki roszczenie i nie musi się zgodzić na jego zaspokojenie w formie innej niż wypłata gotówki. Następcze przekazanie mu majątku jest więc świadczeniem w miejsce wykonania innego zobowiązania, czyli tzw. datio in solutum.
