Nie mają oni takiej jak członkowie zarządu spółki z o.o. i akcyjnej możliwości uwolnienia się od tej odpowiedzialności. Bez znaczenia jest kwestia ich winy czy przyczynienia się do powstania zaległości. Odpowiadają za zaległości podatkowe spółki całym swym majątkiem, solidarnie ze spółką i pozostałymi wspólnikami (art. 115 op). Zakres tej odpowiedzialności nie jest zależny od wielkości udziału wspólnika w spółce [b](por. wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2004 r., I SA/ Łd 1274/02).[/b] Wspólnik odpowiada solidarnie za całość jej długów wobec fiskusa, także gdy jego udział w spółce jest niewielki [b](wyrok NSA z 1 września 2000 r., III SA 1456/99).[/b] Jeśli jeden wspólnik uregulował całość zaległości spółki, ma prawo żądać zwrotu od pozostałych na drodze procesu cywilnego.
Byli wspólnicy odpowiadają za zaległości spółki z tytułu zobowiązań, których termin płatności minął w okresie, gdy byli wspólnikami, oraz otrzymane w tym czasie nienależne nadpłaty, zwroty podatku i inne nienależnie otrzymane kwoty wskazane w art. 52 op. Za zobowiązania powstałe po rozwiązaniu spółki odpowiadają osoby, które były jej wspólnikami w momencie rozwiązania spółki.
Postępowaniem zmierzającym do przeniesienia odpowiedzialności na wspólników muszą być objęci wszyscy wspólnicy danej spółki [b](por. wyrok NSA z 12 stycznia 2005 r., I FSK 1079/04).[/b] W praktyce decyzje określające odpowiedzialność wspólników spółek osobowych za zaległości tych spółek dotyczą najczęściej VAT.
[ramka][b]Członkowie zarządu innych osób prawnych też ponoszą ryzyko[/b]
Na takich samych zasadach jak członkowie zarządu spółek z o.o. i akcyjnych odpowiadają za zaległości podatkowe innych osób prawnych członkowie ich organów zarządzających. Statuujący tę odpowiedzialność art. 116a op nakazuje stosować w tym zakresie odpowiednio art. 116 o odpowiedzialności członków zarządu wskazanych spółek. Chodzi o członków zarządów fundacji, spółdzielni, stowarzyszeń, o dyrektorów przedsiębiorstw państwowych, a także m.in. członków organów zarządzających partii politycznych, jednostek badawczo-rozwojowych, banków. Nie wyłącza obciążenia tą odpowiedzialnością to, że z pełnieniem danej funkcji nie wiązało się żadne wynagrodzenie.[/ramka]
[ramka][b]Solidarnie ze spółką i innymi wspólnikami [/b]
Wspólnicy spółek cywilnych, jawnych, partnerskich oraz wspólnicy spółek komandytowych i komandytowo-akcyjnych mający status komplementariuszy, a także członkowie zarządu spółek kapitałowych – z o.o. i akcyjnych, opowiadają przede wszystkim za zaległości podatkowe tych spółek, a także za:
- podatki pobrane a niewpłacone przez spółkę jako płatnika i inkasenta,
- niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego VAT oraz za oprocentowanie tych zaliczek,
- odsetki narosłe od zaległości podatkowej,
- koszty postępowania egzekucyjnego.
Ich odpowiedzialność jest solidarna ze spółką. Odpowiedzialność solidarna oznacza, że urząd skarbowy może domagać się i egzekwować dług stosownie do swej woli i wygody od każdej z tych osób i że wpłacenie do kasy urzędu należności przez jedną z nich uwalnia z długu tę drugą. Do czasu pełnej spłaty należności odpowiedzialność ciąży na nich wszystkich (art. 366 k.c. w związku z art. 91 op).
Członkowie zarządu oraz wskazani wspólnicy odpowiadają za zaległości spółki całym swym majątkiem. Fiskus na podstawie decyzji przenoszącej odpowiedzialność może je ściągnąć z całego majątku osobistego takiej osoby, w tym z majątku wspólnego, dorobkowego jej i jej małżonka (nie może sięgnąć do majątku osobistego żony czy męża). Prawną podstawą jest tu art. 116 op (gdy chodzi o członków zarządu) oraz art. 115 op (gdy chodzi o wspólników) w związku z art. 109 § 1 i art. 29 op.[/ramka]
[ramka][b]Za składki ZUS tak samo jak za podatki[/b]
Zasady odpowiedzialności wspólników spółek cywilnych, jawnych, partnerskich oraz komplementariuszy w spółkach komandytowych i komandytowo-akcyjnych, a także członków zarządów spółek kapitałowych za długi ciążące na spółce z racji należności podatkowych odnoszą się niemal w pełni także do odpowiedzialności za składki na ubezpieczenia społeczne, które spółka obowiązana była odprowadzić na konto ZUS. Prawną podstawą jest tu art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity DzU z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zmianami). Nakazuje on stosować do należności z tytułu tych składek odpowiednio m.in. przepisy op normujące te zasady.[/ramka]
[srodtytul]ODPOWIEDZIALNOŚĆ PREZESA MUSI POTWIERDZIĆ ODRĘBNA DECYZJA[/srodtytul]
[b]Obowiązek spłacenia zaległości podatkowych spółki może być nałożony na członka zarządu spółki kapitałowej a także wspólnika spółki osobowej tylko w odrębnej decyzji podatkowej[/b]
Taka decyzja ma charakter konstytutywny, tworzy nowy stosunek prawny. Można się od niej odwołać, a jeśli rezultat odwołania nie będzie satysfakcjonujący, wnieść skargę do WSA, a potem ewentualnie skargę kasacyjną do NSA. Obowiązek zapłaty powstaje z momentem jej doręczenia [b](por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 lutego 2009 r., III SA/Gl 421/08). [/b]Jednak procedura prowadząca do wydania decyzji przeciwko członkowi zarządu spółki kapitałowej i wspólnikowi spółki osobowej jest odmienna.
[srodtytul]Decyzja albo tytuł wykonawczy [/srodtytul]
Postępowanie zmierzające do wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na członka zarządu może być wszczęte dopiero wtedy, gdy egzekucja zaległości z majątku spółki okazała się bezskuteczna. To oznacza, że musi ją poprzedzać dokument potwierdzający ostatecznie zaległość spółki, na podstawie którego egzekucja ta była prowadzona. Jest nim:
- decyzja ustalająca zaległą daninę należną od spółki jako podatnika, podatnika lub inkasenta, w sprawie zwrotu VAT lub określająca odsetki za zwłokę (por. art. 108 § 2 op) albo
- gdy chodzi o daniny, w odniesieniu do których obowiązuje zasada samoopodatkowania – tytuł wykonawczy, czyli dokument wystawiany na podstawie deklaracji podatkowej (np. deklaracji VAT).
Taki tytuł wykonawczy jest podstawą do przystąpienia przez poborcę podatkowego do przymusowego ściągnięcia zaległego podatku. Dotyczy to w praktyce sytuacji, gdy urząd skarbowy nie kwestionuje prawidłowości wyliczenia podatku zawartego w takiej deklaracji, ale podatnik go nie zapłacił.
Dlatego w postępowaniu podatkowym zmierzającym do przeniesienia odpowiedzialności na członka zarządu nie bada się już kwestii odpowiedzialności spółki, a tylko istnienie powiązań między spółką i członkiem zarządu, warunkujących jego odpowiedzialność, np. czy w okresie, gdy upłynął termin płatności podatku ciążącego na spółce, dana osoba była członkiem jej zarządu [b](por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 stycznia 2009 r., SA/Po1202/08).[/b]
Nie bada się zwłaszcza tego, czy spółka rzeczywiście zalega z zapłatą, czy zaległy podatek został określony w prawidłowej wysokości. Tego rodzaju ustaleń, dokonanych wcześniej wobec spółki, nie może kwestionować również członek zarządu.
[srodtytul]Czasem wystarczy jedno orzeczenie [/srodtytul]
Droga prowadząca do wydania decyzji przenoszącej odpowiedzialność na wspólników spółek osobowych za zaległości tych spółek jest odmienna. Ponieważ – inaczej niż w odniesieniu do członków zarządu spółek kapitałowych – warunkiem obciążenia ich podatkiem należnym od spółki nie jest bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce, nie jest potrzebne uprzednie wydanie decyzji przeciwko spółce. Dotyczy to podatków, których obowiązek zapłaty powstaje w sposób przewidziany w art. 21 §1 pkt 1 op, tj. objętych zasadą samoopodatkowania, samoobliczenia (art. 115 § 4 op). W takim wypadku w jednej decyzji adresowanej do wspólników (jako osób trzecich) określa się jednocześnie wysokość podatku należnego od spółki, orzeka o jej odpowiedzialności jako płatnika lub inkasenta albo o zwrocie zaliczki na naliczony VAT bądź określa wysokość należnych odsetek za zwłokę. Stronami postępowania są wówczas zarówno wspólnicy, jak i spółka [b](wyrok WSA w Opolu z 20 czerwca 2008 r., I SA /Op 142/08). [/b]
Nie jest to typowe postępowanie dotyczące przeniesienia odpowiedzialności na osobę trzecią. Składa się z dwu części: obejmuje niejako postępowanie przeciwko spółce i przeciwko wspólnikowi. Organ podatkowy musi przede wszystkim wykazać istnienie zaległości ciążącej na spółce. Decyzja adresowana jest do spółki i wszystkich jej wspólników. Jeśli jednak decyzja przenosząca odpowiedzialność na wspólnika wydawana jest po decyzji wymiarowej adresowanej do spółki, nie może on kwestionować prawidłowości wyliczeń dokonanych w pierwszej z decyzji [b](por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 lutego 2009 r., III SA/GL 538/08). [/b]
Jak już wskazałam, orzeczenie o solidarnej ze spółką odpowiedzialności wspólnika spółki osobowej za jej zaległości nie jest uzależnione od wyniku egzekucji prowadzonej przeciwko tej spółce. Jednak egzekucja z majątku wspólnika może być zawsze wszczęta dopiero wówczas, gdy egzekucja prowadzona z majątku spółki okazała się bezskuteczna [b](por. np. wyrok WSA w Lublinie z 22 października 2008 r., I SA/Lu 140/08). [/b]Odpowiedzialność bowiem wspólnika za jej zobowiązania ma charakter subsydiarny.
Dla obciążenia wspólnika spółki osobowej podatkiem należnym od tej spółki konieczne jest wydanie decyzji przeciwko spółce wtedy tylko, gdy chodzi o podatki, których obowiązek zapłaty powstaje po doręczeniu decyzji podatkowej. W praktyce to margines.
