Sprzedaż wierzytelności w kosztach podatkowych

Tak orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 23 stycznia 2015 r. (III SA/Wa 1045/14).

Sprawa będąca przedmiotem rozstrzygnięcia WSA w Warszawie dotyczyła sprzedaży pakietów wierzytelności przez bank. W skład zbywanych przez bank praw majątkowych wchodziły m.in.: kapitał kredytu (pożyczki), naliczone odsetki, naliczone odsetki skapitalizowane. Z tytułu sprzedaży wierzytelności własnej bank rozpoznawał przychód podatkowy. Bank zwrócił się z pytaniem do organu podatkowego, czy sprzedawane wierzytelności dotyczące kapitału kredytu oraz nieskapitalizowanych odsetek powinny być kwalifikowane w ciężar kosztów podatkowych do wysokości pokrywanej ceną ze sprzedaży, z uwzględnieniem art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy o CIT.

W ocenie banku kosztem podatkowym w momencie sprzedaży wierzytelności kredytowej jest zarówno kapitał główny kredytu, jak i kwota odpowiadająca wartości należności z tytułu nieskapitalizowanych odsetek, ponieważ zbywając wierzytelność w celu uzyskania przychodów, bank uszczupli swój majątek o tę kwotę.

Izba Skarbowa w Warszawie w interpretacji IPPB3/423-672/13-3/MS uznała stanowisko banku za nieprawidłowe w części dotyczącej nieskapitalizowanych odsetek. Organ wskazał, że w momencie powstania odsetek bank nie poniósł żadnego kosztu ani w sensie podatkowym, ani ekonomicznym. W ocenie organu w momencie ich sprzedaży bank nie wykazał wydatku poniesionego, a wartość nieskapitalizowanych odsetek nie może być uznana za taki wydatek.

Po rozpatrzeniu skargi banku WSA uchylił omawianą interpretację. Według sądu, a wbrew twierdzeniom organu podatkowego, ustawodawca nie zastrzegł, że poniesienie określonych kosztów musi się wiązać z bieżącym uszczupleniem zasobów finansowych podatnika. Poniesienie kosztu wiąże się również z czynnościami skutkującymi jakimkolwiek zmniejszeniem aktywów lub zwiększeniem strat obecnie lub w przyszłości. Za koszt podatkowy w momencie sprzedaży wierzytelności należy w ocenie sądu uznać wartość nominalną wierzytelności i odsetki, także odsetki nieskapitalizowane, gdyż one również stanowią pomniejszenie w strukturze aktywów. Sąd odwołał się również do charakteru umowy sprzedaży wierzytelności według prawa cywilnego jako umowy wzajemnej i wskazał, że kosztem uzyskania przychodów powinna być całkowita wartość wierzytelności, która jest przedmiotem sprzedaży.

—Marek Stefan Zdziech, współpracownik zespołu zarządzania wiedzą podatkową firmy Deloitte

Komentarz eksperta

Weronika Wójcik, konsultantka we wrocławskim biurze Deloitte Doradztwo Podatkowe Sp. z o.o.

Przedmiotem sporu, który trafił na wokandę WSA w Warszawie, była możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wartości nieskapitalizowanych odsetek w momencie sprzedaży wierzytelności z tytułu kredytu.

Chociaż według prawa cywilnego zbycie praw do naliczonych, lecz nieskapitalizowanych odsetek wraz z wierzytelnością główną nie powinno budzić wątpliwości, gdyż wynika wprost z treści art. 509 § 2 kodeksu cywilnego, to w prawie podatkowym skutki sprzedaży tego prawa wciąż są przedmiotem sporów pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi, a ich ocena zależy od zmieniających się linii interpretacyjnych sądów administracyjnych.

Organy podatkowe w wydawanych interpretacjach indywidualnych nie dopuszczają możliwości uznania wartości nieskapitalizowanych odsetek od kredytów (pożyczek) za koszt podatkowy w momencie sprzedaży wierzytelności z tytułu umowy kredytu (pożyczki). Pogląd taki uzasadniany jest brakiem faktycznego poniesienia wydatku na wierzytelność w części odsetkowej. Poza tym organy odwołują się do kasowej metody rozpoznawania odsetek dla celów podatku dochodowego (np. interpretacja Izby Skarbowej w Katowicach z 21 stycznia 2014 r., IBPBI/2/423-1569/13/AP).

Natomiast stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest niejednolite. Komentowany wyrok jest wyrazem stosunkowo niedawnej, korzystnej dla podatników, wykładni przepisów ustawy o CIT. Zgodnie z interpretacją WSA w Warszawie, pojęcie „poniesienie" kosztu, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, odnosi się nie tylko do faktycznego poniesienia przez podatnika określonego wydatku, ale również do czynności skutkujących jakimkolwiek zmniejszeniem jego aktywów czy też zwiększeniem strat obecnie lub w przyszłości. W konsekwencji sąd uznał, że przeniesienie na rzecz cesjonariusza prawa do dochodzenia odsetek z tytułu umowy pożyczki jest po stronie podatnika uszczupleniem w strukturze aktywów przedsiębiorstwa. Podobny pogląd został wyrażony np. w wyroku NSA z 21 listopada 2012 r. (II FSK 1509/11), a także w (nieprawomocnym) wyroku WSA w Krakowie z 10 września 2014 r. (I SA/Kr 1023/14).