Przestępstwa wykorzystujące elementy konstrukcyjne podatku od towarów i usług stanowią coraz większy problem nie tylko w Polsce, ale w całej Unii Europejskiej. Program Komisji Europejskiej na 2013 r. zakłada opracowanie postępowania przeciwdziałającego zjawisku nadużyć podatkowych. Również zadania Urzędów Kontroli Skarbowej na 2013 r. w znacznej części odwołują się do zwalczania przestępczości paliwowej (podatek akcyzowy) i nadużyć w zakresie podatku od towarów i usług. Działania zmierzające do ograniczenia nadużyć podatkowych należy ocenić dobrze. Przestępczość podatkowa pociąga bowiem za sobą skutki negatywne nie tylko dla finansów publicznych, ale także dla uczestników rynku. Wyłudzanie VAT może bowiem powodować zjawisko „psucia rynku", ponieważ oszust nieodprowadzający podatku może zaoferować niższe ceny netto towaru niż jego konkurenci, którzy rzetelnie rozliczają się z podatków. Niestety, ściganie oszustw podatkowych pociąga niekiedy za sobą negatywne konsekwencje również dla uczciwego biznesu. Zdarza się, że organy kwestionują rozliczenia podatkowe uczciwych podatników, którym zdarzyło się przeprowadzić transakcję z nierzetelnym podmiotem, nie wiedząc o tym, że ułatwiają popełnianie przestępstw podatkowych.
Lepiej zapobiegać, niż leczyć
W sytuacji ryzyka zakwestionowania rozliczeń podatkowych z powodu handlu z nieuczciwym kontrahentem warto się zastanowić nad metodami prewencyjnymi. Przezorny podatnik powinien pomyśleć o odpowiednich mechanizmach, ograniczających ryzyko podatkowe związane z transakcjami z podmiotami, które mogą okazać się zamieszane w proceder przestępczy.
Uwaga! Samo zbieranie dokumentów przedstawionych przez kontrahenta, takich jak: wypis z rejestru przedsiębiorców zaświadczenie o zarejestrowaniu na potrzeby VAT, kopia dowodu tożsamości, etc., może okazać się niewystarczające dla obrony przed zarzutem braku dochowania należytej staranności w weryfikowaniu statusu kontrahentów.
Organy podatkowe często zarzucają podatnikom, że nie mogli nie wiedzieć, że dana transakcja jest podejrzana, biorąc pod uwagę realia rynkowe. Wykazanie przez podatnika w tego typu sporze, że dochował on wspomnianej należytej staranności, stanowi ważki argument chroniący go przed odpowiedzialnością (o czym niżej).
Warto więc dokonać przeglądu sytuacji we własnym przedsiębiorstwie, pod kątem kryteriów oceny dochowania należytej staranności w kontaktach handlowych i związanych z nimi rozliczeniach podatkowych. Chodzi tu przede wszystkim o poddanie analizie:
