Nienależna opłata paliwowa

Nie była bowiem zgodna z konstrukcją podatku akcyzowego. Jednocześnie nie miała wymaganego przez dyrektywę szczególnego celu.

[srodtytul]Dodatkowy podatek musi mieć cel...[/srodtytul]

Pojęcie szczególnego celu dodatkowych podatków pośrednich zostało zdefiniowane w orzecznictwie ETS [b](zob. m.in. wyroki C-434/97, C-346/97).[/b]

Zgodnie z poglądami Trybunału jest nim takie oddziaływanie podatku, które zachęca do działań pożądanych przez państwo (np. promowanie turystyki) bądź zniechęca do działań niepożądanych (np. zanieczyszczenie środowiska spalinami).

Za szczególny cel nie można natomiast uznać jedynie zwiększania wpływów budżetowych, i to niezależnie od tego czy beneficjentem jest bezpośrednio państwo bądź jednostka samorządu czy też inny podmiot, który wykonuje zadania publiczne.

Z zakazanym celem fiskalnym będziemy mieli do czynienia również wtedy, gdy wpływy z danego podatku przeznaczone są na realizację określonego zamierzenia bądź polityki (np. ograniczającej spożycie alkoholu, zanieczyszczenie środowiska itp.).

Nasuwa się wniosek, że należy odróżnić cel samego podatku od celu/przeznaczenia uzyskiwanych z niego dochodów. Dodatkowemu podatkowi pośredniemu można przypisać szczególny cel, tylko w przypadku gdy już na etapie jego poboru realizuje on określone cele, co wynika bezpośrednio z jego konstrukcji.

Identyczne [b]stanowisko przedstawiła Komisja Europejska w skierowanej przeciw Hiszpanii uzasadnionej opinii z 6 maja 2008 r. (IP/08/711),[/b] wskazując, że sama redystrybucja (wydatkowanie zgromadzonych środków) nie wystarcza, by uznać, że spełniony jest warunek „szczególnego celu”.

Zdaniem Komisji przeznaczenie dochodów z hiszpańskiego podatku IVMDH na cele ochrony zdrowia nie powoduje, że ma on specjalny cel w rozumieniu art. 3 ust. 2 dyrektywy horyzontalnej.

[srodtytul]...ale nie wystarczy tylko cel fiskalny[/srodtytul]

Podkreślenia wymaga, że pierwotnym celem opłaty paliwowej było wyłącznie zapewnienie dochodu dwóm podmiotom publicznym: Krajowemu Funduszowi Drogowemu oraz Funduszowi Kolejowemu. Stanowiła ona zatem dodatkowe źródło finansowania zadań publicznych.

Wykorzystanie uzyskanych przez fundusze środków regulowały odrębne przepisy dotyczące zakresu ich zadań. Tym samym pobór opłaty paliwowej nie oddziaływał w ten sposób, że zachęcał lub zniechęcał do określonego zachowania.

Mając na uwadze wprowadzone po 15 października 2009 r. zmiany do [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?n=1&id=175840]ustawy o autostradach[/link], w przeciwieństwie do stanu prawnego przed tym dniem, można twierdzić, że opłata paliwowa spełnia obecnie również pozafiskalne cele, bowiem

- od 15 października 2009 r. wyłączono z jej zakresu biokomponenty będące samoistnymi paliwami (brak opodatkowania „zachęca” do używania biokomponentów) oraz

- od 1 stycznia 2010 r. zróżnicowano stawki opłaty na poszczególne paliwa (w czym można doszukać się np. preferowania benzyny kosztem olejów napędowych).

Zatem do 15 października 2009 r. jedynym i podstawowym celem opłaty paliwowej był cel fiskalny (gromadzenie środków przez państwowe fundusze). Oznacza to, że do tego dnia była ona niezgodna z przepisami prawa wspólnotowego.

[srodtytul]Naruszona zasada subsydiarności[/srodtytul]

W naszej ocenie wprowadzenie opłaty paliwowej narusza zasadę subsydiarności. Jest ona jedną z fundamentalnych zasad prawa wspólnotowego. W uproszczeniu sprowadza się do wymogu, aby podejmowane działania były proporcjonalne do zamierzonych celów.

Nabiera szczególnego znaczenia w zestawieniu z art. 3 ust. 2 dyrektywy horyzontalnej wprowadzającym wyjątek od zasady opodatkowania wyrobów akcyzowych wyłącznie zharmonizowanym podatkiem akcyzowym i VAT.

Należy bowiem uznać, że państwo członkowskie może skorzystać z możliwości wprowadzenia dodatkowego podatku pośredniego, tylko gdy szczególny cel, który ma być zrealizowany za jego pomocą, nie może być osiągnięty poprzez odpowiednie ukształtowanie opodatkowania akcyzą bądź VAT.

Taki dodatkowy wymóg zapobiega wprowadzeniu niezharmonizowanych podatków pośrednich zaburzających funkcjonowanie wspólnego rynku, w sytuacji gdy ich zamierzone cele mogą być zrealizowane w prostszy i mniej inwazyjny sposób.

Cele realizowane za pomocą opłaty paliwowej, a więc zapewnienie dochodów obu funduszom, mogły być zrealizowane w prostszy sposób poprzez podniesienie stawek akcyzy i ewentualne przeznaczenie tych wpływów budżetowych przez ustawodawcę na określone cele.

[srodtytul]Niezgodności konstrukcyjne[/srodtytul]

Poza „szczególnym celem”, dla innego niż akcyza podatku od wyrobów akcyzowych, art. 3 ust. 2 dyrektywy horyzontalnej stawia również warunki dotyczące samej jego konstrukcji, tj. zgodności konstrukcyjnej z podatkiem akcyzowym lub VAT. Opłata paliwowa nie jest podatkiem od wartości dodanej, jej konstrukcja, jak już wskazaliśmy, nawiązuje do podatku akcyzowego.

Z tego względu powinna być zbieżna z konstrukcją zharmonizowanej akcyzy. Wymagany zakres zgodności nie obejmuje wszystkich elementów konstrukcji. Wymóg zgodności jest niezbędny w zakresie „podstawy opodatkowania, obliczenia podatku, ściągalności i kontrolowania podatku”.

[srodtytul]Inna podstawa opodatkowania[/srodtytul]

Porównanie treści przepisów akcyzowych i dotyczących opłaty paliwowej jednoznacznie wskazuje, że w przypadku paliw silnikowych podstawą opodatkowania akcyzą jest liczba litrów (tj. objętość paliwa), podczas gdy podstawą opodatkowania opłatą paliwową była liczba ton (tj. masa paliwa).

Pomimo że art. 37l ust. 1 ustawy o autostradach mówi, że podstawa opodatkowania opłaty paliwowej jest taka sama jak w akcyzie, to w praktyce w odniesieniu do paliw silnikowych był to przepis pusty. Konstrukcja stawki (np. w 2007 r. wynosiła 108,6 zł/tonę) powodowała, że podstawą opodatkowania była liczba ton.

Opłata paliwowa była więc, w zakresie zasad określania podstawy opodatkowania, niezgodna konstrukcyjnie z podatkiem akcyzowym, a więc również niezgodna z art. 3 ust. 2 dyrektywy horyzontalnej.

Dopiero od 1 stycznia 2010 r. wprowadzono stosowne zmiany do tekstu ustawy o autostradach. Wówczas weszła w życie ustawa nowelizująca z 20 listopada 2009 r., która ujednoliciła zasady obliczania podstawy opodatkowania uwzględniając opłatę paliwową oraz akcyzę.

Od tego dnia obliczane są one w litrach w temperaturze 15 st. C. Jak wskazano w uzasadnieniu, zmiana wynikała z konieczności dostosowania przepisów do wymogów prawa wspólnotowego.

[srodtytul]Można wystąpić o nadpłatę[/srodtytul]