Leasing finansowy w księgach: korzystający wykazuje przedmiot umowy w aktywach

Dla celów rachunkowych, przedmiot leasingu finansowego zaliczany jest do aktywów trwałych korzystającego („Środki trwałe" lub „Wartości niematerialne i prawne"), który dokonuje od nich odpisów amortyzacyjnych. Gdy umowa zakłada uzyskanie tytułu własności przedmiotu leasingu przez korzystającego po jej zakończeniu, wówczas leasingowany składnik aktywów amortyzowany jest przez okres jego ekonomicznej użyteczności na zasadach ogólnych. Natomiast gdy umowa leasingowa nie przewiduje uzyskania przez korzystającego – w dacie zakończenia leasingu finansowego – tytułu własności jego przedmiotu, to leasingowany składnik aktywów wymaga w całości zamortyzowania przez okres trwania leasingu lub okres ekonomicznej użyteczności, jeżeli byłby on krótszy. Finansujący traktuje go natomiast jak aktywa finansowe z tytułu należności (Wn „Pozostałe rozrachunki" – rozrachunki z korzystającym z tytułu przedmiotu leasingu) (art. 3 ust. 4 i 5 ustawy o rachunkowości; >patrz ramka).

Wartość początkowa przedmiotu leasingu finansowego, stanowiąca odpowiednik ceny jego zakupu, określana jest w wysokości wartości rynkowej lub wartości bieżącej opłat leasingowych (w zależności od tego, która wartość jest niższa). Na jej poziom wpływają poniesione przez korzystającego bezpośrednie koszty związane z podpisaniem umowy leasingowej oraz nakłady na montaż, przystosowanie oraz ewentualne ulepszenie przedmiotu leasingu.

Według podatkowych reguł

Korzystającym, którzy spełniają warunki określone w art. 3 ust. 6 ustawy o rachunkowości, tj. za poprzedni rok obrotowy nie przekroczyli co najmniej dwóch z następujących wielkości:

- 17 mln zł w przypadku sumy aktywów bilansu na koniec roku obrotowego,

- 34 mln zł w przypadku przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy,

- 50 osób w przypadku średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty)

– przysługuje prawo stosowania uproszczonych zasad księgowego rozliczania operacji leasingowych. Mogą oni mianowicie kwalifikować umowy leasingowe według reguł określonych w przepisach podatkowych. Gdy umowa leasingu dla celów bilansowych traktowana jest jak leasing finansowy, natomiast na potrzeby podatkowe jak leasing operacyjny, uproszczenie takie umożliwia traktowanie leasingu dla celów księgowych – podobnie jak dla celów podatkowych – jak leasing operacyjny (od 1 stycznia 2016 r. obowiązek badania sprawozdania przez biegłego rewidenta nie jest kryterium powodującym utratę do podatkowego ujmowania leasingu finansowego według przepisów bilansowych). Przedmiot umowy jest wtedy wykazywany pozabilansowo, a pozostałe informacje na jego temat ujawnia się w dodatkowych informacjach i objaśnieniach do sprawozdania finansowego (pkt 1 ust. 3: „Wartość nieamortyzowanych lub nieumarzanych przez jednostkę środków trwałych, używanych na podstawie umów najmu, dzierżawy i innych umów, w tym z tytułu umów leasingu".

Brak spełnienia przez korzystającego ww. przesłanek będzie – co do zasady – oznaczał konieczność przekwalifikowania leasingu operacyjnego na leasing finansowy. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy – stosownie do pkt 3.10 KSR nr 7 „Zmiany zasad (polityki) rachunkowości, wartości szacunkowych, poprawianie błędów, zdarzenia następujące po dniu bilansowym – ujęcie i prezentacja" – różnice spowodowane stosowaniem tego uproszczenia nie zniekształcają istotnie obrazu sytuacji majątkowej, finansowej oraz wyniku finansowego korzystającego lub też przekształcenie takie jest praktycznie niewykonalne.

Uwaga! Jak każde uproszczenie, także do dotyczące możliwości rozliczania leasingu na zasadach podatkowych nie może wpływać negatywnie na prezentację sytuacji finansowej i majątkowej firmy oraz musi zostać opisane w polityce rachunkowości jednostki.

Przekwalifikowanie leasingu operacyjnego na finansowy wiąże się z koniecznością wprowadzenia przez korzystającego leasingowanych składników aktywów trwałych do swoich ksiąg rachunkowych:

Wn „Środki trwałe" lub „Wartości niematerialne i prawne";

Ma „Pozostałe rozrachunki")

– oraz odpowiednich korekt rozrachunków z tytułu leasingu z finansującym, przy wykorzystaniu konta „Rozliczenie wyniku finansowego":

Wn „Pozostałe rozrachunki";

Ma „Rozliczenie wyniku finansowego".

Podobnie najem i dzierżawa

Gdy umowy najmu lub dzierżawy zawarte zostały na czas określony oraz czynią zadość przesłankom określonym w art. 3 ust. 4 ustawy o rachunkowości (pozwalającym uznać daną umowę za leasing finansowy), wówczas przedmiot takiej umowy powinien być wprowadzony przez najemcę (dzierżawcę) do ewidencji środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych oraz amortyzowany przez niego.

Jedno z siedmiu kryteriów

Warunkiem kwalifikowania umowy leasingu jako leasingu finansowego jest spełnienie przez umowę leasingową co najmniej jednego z następujących warunków:

- umowa przenosi własność jej przedmiotu na korzystającego po zakończeniu okresu, na który została zawarta,

- umowa zawiera prawo do nabycia jej przedmiotu przez korzystającego, po zakończeniu okresu, na jaki została zawarta, po cenie niższej od wartości rynkowej z dnia nabycia,

- okres, na jaki została zawarta umowa odpowiada w przeważającej części przewidywanemu okresowi ekonomicznej użyteczności leasingowanego aktywu, przy czym nie może być on krótszy niż 3/4 tego okresu (prawo własności przedmiotu umowy może być, po okresie, na jaki umowa została zawarta, przeniesione na korzystającego),

- suma opłat leasingowych, pomniejszonych o dyskonto, określona w dniu zawarcia umowy i przypadająca do zapłaty w okresie jej obowiązywania, przekracza 90 proc. wartości rynkowej przedmiotu umowy na ten dzień,

- umowa zawiera przyrzeczenie finansującego do zawarcia z korzystającym kolejnej umowy o oddanie w odpłatne używanie tego samego przedmiotu lub przedłużenia umowy dotychczasowej, na warunkach korzystniejszych od przewidzianych w dotychczasowej umowie,