Nieudane próby ratowania spółki odbiją się na zarządzie

Na mocy art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa o sus) do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio wskazane w tym przepisie regulacje ordynacji podatkowej. Dotyczy to głównie odpowiedzialności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które korzystają z podobnej ochrony i preferencji jak należności podatkowe.

Jednym z przepisów, do których odsyła art. 31 ustawy o sus, jest art. 116 ordynacji podatkowej regulujący odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych za zaległości podatkowe (tutaj – składkowe). Zgodnie z nim reprezentanci spółki odpowiadają za te zaległości – tj. zobowiązania, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich funkcji członka zarządu oraz zaległości powstałe w czasie ich kadencji – solidarnie całym swoim majątkiem, jeżeli egzekucja z majątku spółki okaże się w całości lub w części bezskuteczna.

Skuteczna obrona

Członek zarządu może się uwolnić od tej odpowiedzialności, wykazując:

- że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe,

- że tych czynności nie dokonano bez jego winy, lub

- wskazując mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości spółki z tytułu składek w znacznej części.

Zatem ordynacja podatkowa przerzuca ciężar dowodu w tym zakresie na zainteresowanego. Jeżeli nie wykaże on, że w jego sprawie miały miejsce powyższe okoliczności wyłączające jego odpowiedzialność, to powstanie jego solidarna odpowiedzialność za długi spółki.

Ważne rozstrzygnięcie

Na gruncie orzecznictwa na temat odpowiedzialności za zaległości podatkowe przesłanki art. 116 ordynacji podatkowej interpretowane są bardzo restrykcyjnie. Podnosi się, że członków zarządu chroni tylko wniosek o ogłoszenie upadłości złożony skutecznie, tj. taki, który rozpoznał sąd. Bez znaczenia pozostają zatem inne okoliczności, takie jak przeświadczenie członków zarządu o możliwej restrukturyzacji spółki i w związku z tym podjęcie decyzji o zaniechaniu złożenia wniosku, jak i złożenie wniosku zawierającego braki, który nastepnie zostaje z tego powodu zwrócony.

Liczy się wynik...

Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko, zgodnie z którym nie można odmówić członkom zarządu prawa do podjęcia ryzyka i niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości mimo zaistnienia ku temu przesłanek, jeżeli według ich oceny uda się ustabilizować sytuację finansową spółki i spłacić jej zobowiązania. Jednak w takim przypadku członkowie zarządu odpowiadają za „wynik" swojej decyzji – jeżeli działania restrukturyzacyjne się nie powiodą, to będzie to skutkowało powstaniem ich solidarnej odpowiedzialności.

Powyższe poglądy podziela także Sąd Najwyższy. Przykładowo w wyroku z 8 lipca 2015 r. (II UK 6/15) SN przychylił się do nich, obciążając odpowiedzialnością członka zarządu za zobowiązania spółki z tytułu zaległych składek za zatrudnionych w niej pracowników.

...a nie chęć naprawy

W okolicznościach faktycznych tej sprawy, w czasie gdy spółka miała już bardzo duże problemy z płynnością finansową, powołano nowy zarząd, który niezwłocznie zlecił przeprowadzenie audytu spółki zewnętrznej firmie. Firma consultingowa przedstawiła kilka wariantów działań, w tym także podjęcie decyzji o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Zarząd spółki wybrał jednak plan restrukturyzacyjny (rekomendowany przez audytorów). Początkowo decyzja spotkała się z aprobatą udziałowców spółki, jednak później zgromadzenie wspólników odmówiło zgody na przeprowadzenie restrukturyzacji. Wobec takiego obrotu spraw członkowie zarządu złożyli wniosek o ogłoszenie upadłości, a następnie zostali odwołani z pełnionych przez siebie funkcji. Niestety sąd upadłościowy zwrócił wniosek z powodu braków formalnych.