Zakaz konkurencji: lojalne zachowanie partnera wobec spółki

Ten pierwszy obowiązek ma charakter bezwzględny, co oznacza, że w przeciwieństwie do zakazu konkurencji uczestnik spółki nie może być z niego zwolniony >patrz przykład 1.

Zgoda wspólników na zajmowanie się przez jednego z nich działalnością konkurencyjną może być wyrażona w dowolnej formie, nawet dorozumianej >patrz przykład 2. Nie ma jednak przeszkód, aby umowa spółki wymagała dla tej akceptacji formy aktu notarialnego czy też aby zapadała większością głosów. Wspólnik spółki partnerskiej – bez aprobaty pozostałych – nie może uczestniczyć w spółce konkurencyjnej m.in. jako wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej, komplementariusz lub członek organu >patrz przykład 3. Katalog ten jest otwarty. Umowa podmiotu może rozszerzyć zakaz np. na prokurentów, pełnomocników, komandytariuszy oraz w przypadku spółek komandytowo-akcyjnych na akcjonariuszy >patrz przykład 4. Obowiązek powstrzymywania się od równoległego bycia członkiem organu konkurencyjnej spółki dotyczy jedynie objęcia przez partnera funkcji członka zarządu i rady nadzorczej spółki z o.o. i akcyjnej oraz komisji rewizyjnej w sp. z o.o. Nie obejmuje on natomiast udziału w walnym zgromadzeniu akcjonariuszy bądź zgromadzeniu wspólników.

Przykład 1

Pani Klaudia, wspólnik sp.p., jest równocześnie wiceprezesem zarządu sp. z o.o. Większość czasu poświęca spółce kapitałowej, zaniedbując obowiązki w sp.p. Mimo że wspólnicy sp.p. wyrazili zgodę na objęcie przez panią Klaudię funkcji członka zarządu sp. z o.o., to mają się oni prawo domagać jej wyłączenia ze sp.p. Jeżeli sąd uzna, że zaniedbywanie obowiązków związanych z udziałem w spółce jest ważnym powodem do wyłączenia pani Klaudii ze sp.p., żądanie to zostanie uwzględnione. Pozostałym wspólnikom nie przysługują jednak roszczenia majątkowe określone w art. 57 § 1 w zw. z art. 89 k.s.h., bo pani Klaudia nie podjęła działalności konkurencyjnej wobec sp.p. (działalność sp.p. nie jest tożsama z działalnością sp. z o.o.).

Przykład 2

Pani Irmina, wspólnik w sp.p., zamierza być równocześnie komplementariuszem w sp.k., która zajmuje się tą samą działalnością co sp.p. W tym celu wystąpiła do uczestników sp.p. o akceptację tej działalności. Panie Anastazja i Iga (tj. wchodzące oprócz pani Irminy w skład sp.p.) podjęły jednogłośnie uchwałę o wyrażeniu zgody na udział pani Irminy w sp.k. w charakterze komplementariusza. Taka forma aprobaty jest prawidłowa.

Przykład 3

Pani Amanda, wspólnik w sp.p., chce zostać sekretarzem w radzie nadzorczej konkurencyjnej sp. z o.o. Poinformowała pozostałe uczestniczki sp.p., tj. panie Gabrielę i Patrycję. Obie panie w mailach wysłanych za potwierdzeniem odbioru odmówiły jej jednak udziału w radzie nadzorczej, motywując to moźliwością przekazywania danych o procesach technologicznych. Obie spółki produkują to samo. Forma odmowy jest dopuszczalna.

Przykład 4

Pani Marta wspólnik sp.p. zamierza być równolegle komandytariuszem w konkurencyjnej sp.k. Mimo że umowa sp.p. nakłada obowiązek uzyskania zgody w drodze jednomyślnej uchwały uczestników spółki na podjęcie działalności konkurencyjnej, pani Marta przystąpiła do sp.k., nie informując o tym pań Melanii i Kornelii (pozostałych wspólniczek). Pani Kornelia, kiedy tylko dowiedziała się o naruszeniu zakazu konkurencji, wystąpiła przeciwko pani Marcie z powództwem o odszkodowanie. Pani Marta, w odpowiedzi na pozew, argumentowała, że w świetle art. 56 § 2 w zw. z art. 89 k.s.h. aprobata pozostałych uczestników spółki (partnerskiej) wymagana jest wyłącznie dla osoby, która w konkurencyjnej spółce komandytowej chce być komplementariuszem, a nie jak ona – komandytariuszem. Pani Marta nie ma racji. Przepis ma charakter względnie obowiązujący, a więc umowa może rozszerzyć zakaz konkurencji na inne osoby. Zarzut pani Marty nie zostanie uwzględniony przez sąd.

Art. 57 § 1 w zw. z art. 89 k.s.h. przewiduje dwa rodzaje żądań, które w imieniu spółki partnerskiej można skierować do nielojalnego wspólnika, a mianowicie: wydanie korzyści oraz naprawienie wyrządzonej jej na skutek działalności konkurencyjnej szkody. Roszczenia te mogą być dochodzone przez każdego uczestnika spółki łącznie bądź alternatywnie (czyli żądanie może być np. ograniczone tylko do wydania korzyści albo żądania pokrycia szkody) – >patrz przykład nr 5 i 6 i wzór pozwu. W razie połączenia żądań wydanie korzyści zmniejszy rozmiary odszkodowania. Pod pojęciem osiągniętych korzyści należy rozumieć te wypracowane w spółce, gdzie dokonano naruszenia zakazu konkurencji, jak i powstałe w innych strukturach w związku ze złamaniem przedmiotowego zakazu. Szkoda zaś, zgodnie z art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h., obejmuje stratę, a ponadto utracone korzyści.