Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym jest formą jej dochodzenia w postępowaniu sądowym. Spełnia taką funkcję jak wytoczenie powództwa w procesie czy złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Z art. 236 prawa upadłościowego i naprawczego wynika, że wierzyciel osobisty upadłego, który chce uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, jeżeli niezbędne jest ustalenie jego wierzytelności, powinien w terminie oznaczonym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości zgłosić sędziemu-komisarzowi swoją wierzytelność. Ma to swoje praktyczne skutki. Jak orzekł bowiem Sąd Najwyższy pozew przeciwko upadłemu złożony po ogłoszeniu upadłości o należność dotyczącą masy upadłości podlega odrzuceniu (uchwała z 30 marca 1992 r., III CZP 22/92). W uchwale tej sąd stwierdził, że zachodzi przejściowy brak drogi sądowej a więc pozew podlega odrzuceniu, chyba że wierzyciel – w celu realizacji uprawnień wynikających z prawa upadłościowego – pomyłkowo tylko wystąpił na drogę procesu. Wyjątkowo wtedy należy przekazać sprawę sędziemu-komisarzowi. Dwa lata później – w uchwale z 25 sierpnia 1994 r. (I PZP 33/94) – SN stwierdził już, że pozew wniesiony po ogłoszeniu upadłości dłużnika, obejmujący powstałą po tym zdarzeniu wierzytelność, stanowiącą niezaspokojoną należność pracowniczą, która została uwzględniona z urzędu w projekcie listy wierzytelności, nie podlega odrzuceniu, lecz przekazaniu sędziemu-komisarzowi.
Aby więc zapewnić sobie możliwość uczestniczenia w postępowaniu upadłościowym i zaspokojenia roszczenia, trzeba zadbać o zgłoszenie wierzytelności. I to na czas. Samo zgłoszenie musi też spełniać wymogi formalne określone w art. 239 prawa upadłościowego i naprawczego.
Na piśmie i z oryginałami
Przede wszystkim zgłoszenia wierzytelności dokonuje się na piśmie. Musi ono odpowiadać ogólnym wymogom pisma procesowego określonym w art. 126 kodeksu postępowania cywilnego, czyli wskazywać m.in. strony a więc upadłego i wierzyciela. Samo zgłoszenie powinno być złożone w dwóch egzemplarzach (drugi przekazywany jest syndykowi, zarządcy lub nadzorcy sądowemu). Wierzyciel powinien dołączyć do pisma dokument uzasadniający zgłoszenie (oryginał lub notarialnie poświadczony odpis; poświadczenia odpisów może dokonać także radca prawny lub adwokat, pod warunkiem jednak, że jest pełnomocnikiem wierzyciela, który zgłasza wierzytelność).
W samym zgłoszeniu również muszą znaleźć się ściśle określone informacje. W myśl art. 240 powinno ono zawierać poza imieniem i nazwiskiem bądź nazwą albo firmą wierzyciela oraz odpowiednio jego miejscem zamieszkania albo siedzibą, również określenie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi oraz wartość wierzytelności niepieniężnej. W zgłoszeniu trzeba również podać dowody stwierdzające istnienie wierzytelności (czyli najlepiej dokument potwierdzający istnienie wierzytelności, np. umowę lub fakturę), kategorię, do której wierzytelność ma być zaliczona a także zabezpieczenia związane z wierzytelnością oraz oświadczenie wierzyciela, w jakiej prawdopodobnie sumie wierzytelność nie będzie zaspokojona z przedmiotu zabezpieczenia. W razie zgłoszenia wierzytelności, w stosunku do której upadły nie jest dłużnikiem osobistym, w zgłoszeniu należy podać przedmiot zabezpieczenia, z którego wierzytelność podlega zaspokojeniu. Wierzyciel powinien również podać w zgłoszeniu stan sprawy, jeżeli co do wierzytelności toczy się postępowanie sądowe lub administracyjne. Natomiast, gdy wierzyciel jest wspólnikiem albo akcjonariuszem spółki będącej upadłym – w zgłoszeniu podaje liczbę posiadanych udziałów albo akcji oraz ich rodzaj.
