Zgody na urlop nie można uzależniać od zapewnienia kontaktu z zatrudnionym

Rozpoczął się sezon urlopowy, a wraz z nim czas zadawania pytań związanych z tym uprawnieniem pracowniczym, powodowanych przedziwnymi oczekiwaniami niektórych pracodawców.

Oczekiwaniami związanymi np. z zapewnieniem dostępności podwładnego w czasie urlopu, zagwarantowania każdorazowego kontaktu z nim bądź powierzania mu różnych zadań służbowych. W efekcie często dochodzi do sytuacji, gdy zwierzchnik uzależnia udzielenie urlopu zatrudnionemu od tego, czy zobowiąże się on np.:

- poinformować o planowanym miejscu (miejscach) pobytu w czasie wolnego,

- nie przebywać podczas urlopu w rejonach, gdzie nie ma dostępu do Internetu lub na obszarach nieobjętych zasięgiem sieci telefonii komórkowej,

- w razie gdy chce spędzić urlop poza zasięgiem wszelkich sieci – aby raz na pewien czas udawał się w rejon zasięgu i odbierał pocztę mailową,

- do załatwiania pilnych spraw służbowych,

- stawienia się do pracy w ustalonym (na ogół krótkim) czasie na każde wezwanie pracodawcy (a nie tylko w przypadkach określonych w art. 167 k.p.).

Tymczasem pracownicze prawo do urlopu wypoczynkowego to bezwarunkowe zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy i z zachowania jakichkolwiek innych form – nawet ograniczonych – dyspozycyjności wobec pracodawcy. Urlop to nie dyżur, w czasie którego podwładny musi być dostępny i dyspozycyjny, a niedochowanie postawionych warunków tej dostępności nie może być kwalifikowane jako naruszenie obowiązków pracowniczych.

O miejscu i sposobie wykorzystania wypoczynku w pełni samodzielnie decyduje pracownik. To sfera chronionej prawem jego prywatności. Jakakolwiek próba ingerencji (szczególnie władczej) to w istocie bezprawny zamach na prywatność. Tak kategoryczna ocena wynika z jednoznacznych w tej materii regulacji prawnych, w tym konstytucyjnych, które gwarantują pracownikom prawo do odpoczynku urlopowego i do ochrony dóbr osobistych, w tym prywatności.

W konsekwencji pracownik nie musi się podporządkowywać dyspozycjom pracodawcy co do miejsca czy też sposobu wykorzystania urlopu. Podległość dotyczy bowiem pracy (art. 100 § 1 k.p.), a nie sfery będącej częścią życia prywatnego. Nawet jeśli ulegnie naciskom szefa i powie, że nie będzie się oddalał w czasie urlopu na odległość większą niż np. 100 km od firmy, może wyjechać do miejscowości oddalonej o 1000 km i na pewno prawa nie naruszy.

Prawo pracy zapewnia możliwość harmonizowania potrzeb pracodawcy z zapewnieniem pracownikowi realizacji prawa do odpoczynku urlopowego. Głównie dzieje się to przez zasady udzielenia urlopów, które co do zasady opierają się na tym, że to pracodawca ostatecznie decyduje o terminie wykorzystania wolnego (art. 163–166 k.p.). Nie zmienia tej oceny czterodniowa część urlopu na żądanie (art. 1672 k.p.). Dotyczy bowiem stosunkowo niewielkiej części urlopu, a ponadto w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami pracodawca może po prostu odmówić uwzględnienia żądania pracownika (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 2009 r., II PK 123/09).